شن هاي روان 20روستاي جاسك را مي بلعد

 ماسه هاي روان كه بدليل طوفانهاي فصلي و خشكساليهاي دهه اخير باعث پيشروي بيابانها و
 فقيرتر شدن پوشش گياهي شده است و شن هاي روان كه جاده و زمين نمي شناسد تا پشت در خانه هاي مردم پيش رفته و كم كم تا بام خانه ها به پيش رفته و
خانه و كاشانه روستائيان را مي بلعد و در خود فرو مي برد و مدفون مي سازد. 
   اگرچه اداره كل منابع طبيعي در راستاي بيابانزدايي و مقابله با شنهاي روان اقدامات ارزنده و قابل توجهي انجام داده است ، اما مهار ماسه هاي روان جز با عزم ملي و مديريت جامع حوزه هاي آبخيز ميسر و امكان پذير نيست. 
  خبرنگاران استان در آستانه 27خرداد روز جهاني "بيابان زدايي" در معيت  محمد درويش خواه " معاون فني اداره كل منايع طبيعي و آبخيزداري استان ،
حبيب ا... حاتمي رئيس اداره بيابان و "مجيد پور بليعي" رئيس  اداره روابط عمومي اداره كل منابع طبيعي از حوزه شرق استان بازديد كردند و اقدامات بيابانزدايي اين دستگاه را از نزديك مشاهده كردند. 
 بعد از گذشتن از ميناب و قبل از جاسك ، خبرنگاران ازدو طرح بيابانزدايي كه با مشاركت مردم در روستاي "گز" با مساحت 18 هكتار و روستاي "گونمردي" با مساحت ده هكتاراجرا شده بود، بازديد كردند. 
 به گفته معاون فني اداره كل منابع طبيعي و آبخيزداري هرمزگان اين طرح بيابانزدايي در قالب" تبصره 5 ماده 34قانون حفاظت و بهره برداري از اراضي ملي" به مجرياني كه در واقع  مردم منطقه هستند واگذار
مي شود .
 در اين طرح ابتدا در قراردادي سه ساله زمين پس از احداث بند و بندسارتوسط منابع طبيعي با هدف مشاركت مردم در بيابانزدايي و توسعه فضاي سبز و جنگلكاري ، اشتغالزايي و حفاظت از خاك و آب به مجريان واگذار مي شود. 
در طرح گونمردي 800 اصله نخل و گونه هاي جنگلي و ... كاشته شده است كه با هدايت " هرز آبها" به اين بند و بندسارها، زمينه اشتغال و توسعه فضاي سبز و مقابله با شنهاي روان فراهم مي گردد .
 در صورت استقبال مردم از طرح و تداوم آن ، پس از سه سال ، زمين و بند و بندسارها بطور دائم به مردم و مجريان واگذار مي گردد ؛ مشروط به اينكه فقط طرح هاي بيابانزدايي در آن اجرا شود. .
محمد درويش خواه " با بيان اينكه در حال حاضر ده هزار هكتار از اراضي بياباني در قالب اين طرح به مردم واگذار شده است ؛ تصريح كرد : آمادگي داريم در شهرهاي ميناب ، جاسك، سيريك و بندرلنگه اين اراضي را پس از احداث بند و بند سار در اختيار مردم و متقاضيان قرار دهيم. 
  "عبدا...پيشكي" دهيار "گونمردي" و مجري طرح در روستاي گونمردي كه توسط سازمان جنگلها ، مراتع و آبخيزداري در سال 88  به عنوان مجري نمونه طرحهاي بيابانزدايي در كشور انتخاب شد؛با بيان اينكه اين روستا داراي 240 خانوار و 1650 نفر مي باشد؛ گفت : اين طرح در روستاي گونمردي باعث ايجاد اشتغال براي 40 خانوار شده است. 
پيشكي با قدرداني از مديركل و معاون فني اداره كل منابع طبيعي و آبخيزداري هرمزگان در ايجاد شرايط مناسب اجراي اين طرح ،اجراي آنرا باعث جلوگيري از فرسايش خاك ، مديريت هرز آب ، توليد علوفه و پوشش جنگلي مي داند و از نوسانات برق ، نبود ساختمان دبيرستان و نداشتن خوابگاه براي دانش آموزان پسر دبيرستان ، نبود امكانات ورزشي ، داشتن فقط  يك وعده آب در هر پنج روز به عنوان مهمترين مشكلا‌ت اين روستا نام مي برد. 
 وي با بيان اينكه اداره كل منابع طبيعي در گونمردي 122هكتار اراضي جهت طرح بيابانزدايي و ايجاد فضاي سبز و منابع طبيعي اجرا كرده است ؛ اظهار مي دارد : در صورتيكه ساير ادارات نيز مانند منابع طبيعي به اين روستا خدمات بهينه ارائه مي دادند ؛ مردم روستا با مشكلا‌ت كنوني مواجه نبودند. 
هشدار!مردم دفن نشوند
بسياري ازروستاهاي  جاسك در معرض مدفون شدن هستند كه همين موضوع باعث مي شود مردم اين روستاها ، كاشانه  و خانه خود را رها كنند و به بياباني ديگر پناه ببرندكه پس از چند سالي و در صورت عدم مقابله با بيابانزدايي ، به مكاني ديگر نقل مكان مي كنند و براي بقا بار مهاجرت مي بندند. 
 " عيسي برخورداري " رئيس اداره مناطع طبيعي جاسك هم مي گويد : روستاهاي "موشكوي" ،"كيدر بالا‌"،"كيدر پايين "، "گتي" ،"جهلو"، "بيازك"، "پرآهو"، "پراك"، "گشمي"،"ملكي مچ"،"گوتك"،"ليردف"،"تلك"، "سهركي"، "زي"، گوهرت"، "ككي"، "هون"، "كرتي"،"سورچاه "،"زريكار"و "پتروكي"در معرض مدفون شدن و خارج از سكنه گرديدن هستند .
 برخورداري افزود : همچنين "زمين لشكري"،"رانيك "، "گيكن"،"سول"، "بهمدي" ،"باغان"،"نگربالا‌، "نگرپايين"، "كنگان "،"كروك بالا‌"،"بونجي بالا‌"، "شمبيران"، "خشكيزو"،"كروچ"،بهلا‌"،كنتكي"،"گرندو"،"هون"،"هيمن" و "بندبست" در معرض سيلا‌ب هستند. 
 وي گفت : از اوايل انقلا‌ب تا كنون 14هزار هكتار مالچ پاشي و نهالكاري شده است كه از هجوم تپه هاي ماسه بادي جلوگيري مي كند و تعليف دام و جلوگيري از مهاجرت مردم و مصونيت تاسيسات زيربنايي مانند آب و برق و... را به همراه داشته است. 
 برخورداري البته با بيان اينكه اعتبارت بيابانزدايي ناچيز است ؛ تاكيد كرد : البته تا قبل از سال 87
مالچ را بصورت رايگان از وزارت نفت دريافت مي كرديم ومالچ پاشي مي كرديم؛  ولي از سال 88 كه وزارت نفت اعلا‌م كرده است به ازاي هر ليتر مالچ  470 تومان دريافت مي كند ؛ هيچگونه مالچ پاشي انجام نشده است .
  وي تصريح كرد : در سال جاري 60 هكتار از اراضي بياباني  با استفاده از طرح بادشكن " براي مقابله با بيابانزدايي اجرا شده است . برخورداري وجود شن هاي روان را عامل مختل شدن زندگي مردم و بروز بيماريهاي چشمي ،كليه اي ، روده اي ، شنوايي ، بينايي و... مي داند و مي گويد : بسياري از زنان و مردم اين روستاها بخاطر گردو خاك زيرناخن هايشان، ناخنهايشان شكسته و انگشتانشان قطع شده است. 
 وي مي گويد : شنهاي روان باعث صدمه زدن به سيستمهاي برق رساني ،آبرساني،جاده ،پل،مدرسه و مهاجرت روستائيان مي شود و حتي مردم كه  به مكاني ديگر مهاجرت مي كنند بعد از پنج - شش سال بعد دوباره مجبورند تغيير مكان دهند. 
 رئيس منابع طبيعي جاسك با بيان اينكه در سال گذشته 250  ميليون تومان و امسال 170 ميليون تومان براي بيابانزدايي اختصاص يافته است ؛ تصريح كرد : اين اعتبارات جوابگوي بيابانزدايي در شهرستان نيست. 
 وي البته تاكيد كرد : براي بيابانزدايي جاسك در طول يك دوره چهار تا پنج ساله حداقل صد ميليارد تومان مورد نياز است.
اجراي طرح بيابانزدايي در روستاي "بياهي"
روستاي"بياهي" كه در سمت شرق جاسك واقع شده است حدود سه كيلومتر از جاده  اصلي فاصله دارد كه در اوايل دهه هشتاد كه اداره كل منابع طبيعي وآبخيزداري در آن روستا اقدام به "مالچ پاشي" نموده است؛ جاده دسترسي را هم براي روستاييان احداث نموده است. قبل از احداث اين جاده روستايي سه كيلومتري، حتي آرد را مي آوردند و كنار جاده اصلي مي گذاشتند و پس از آن مردم آردهارا بردوش مي گذاشتند ويا اينكه با الاغ كيسه هاي آرد را به خانه مي رساندند.
    زماني كه مالچ پاشي و نهال كاري توسط منابع طبيعي انجام شده است؛ آب توسط تلمبه بادي از زير زمين بالا مي آمد و نهالها آبياري مي شد والان نهالها به درختاني بزرگ و تنومند تبديل شده اند كه جلوي طوفان وحركت ماسه ها را مي گيرد و مردم روستا با آرامش وآسايش زندگي مي كنند.
خدمتگزاران روستائيان در منابع طبيعي،740هكتار را در اين روستا مالچ پاشي و420هكتار هم نهالكاري كرده اند. مردم و به خصوص جوانان اين روستا كه به گفته خودشان چهار تيم فوتبال دارند ولي روستايشان فاقد سالن ورزشي،آب،جاده آسفالته،پزشك،دبيرستان و... است؛ مي گويند: اين روستاي250خانوار و850نفري نيازمند حمايت ساير دستگاهها مي باشد.
 اگر ساير سازمانها مانند اداره كل منابع طبيعي وآبخيزداري هرمزگان به اين روستا توجه داشتند؛ بطور يقين مشكلات فعلي وجود نداشت. 
يكي از اهالي روستا مي گويد:"مالچ"كه بدليل رنگ سياهش زمين را در زمان مالچ پاشي، سياه مي كرد، ولي پس از كشت نهال وتبديل اين نهالها به درخت؛ روستاي بياهي را سرسبز كرد كه جاي بسي تشكر از"پرورش" مديركل و همكارانش در اداره كل منابع طبيعي در اجراي اين طرح را دارد. 
95درصد سطح استان ؛عرصه هاي منابع طبيعي معاون فني اداره كل منابع طبيعي استان نيز بابيان اينكه 95درصد سطح استان را عرصه هاي منابع طبيعي تشكيل مي دهد؛گفت: هرمزگان بواسطه قرار گرفتن بر روي كمربند خشك و نوار بياباني دنيا از شرايط
حاد و متمايزي برخوردار است. به نحوي كه با دريافت سهم  اندك نزولات آسماني به ميزان 24درصد متوسط جهاني از يك سو با شرايط اقليمي و اكوسيستم محيط طبيعي سخت و شكننده و پريودهاي طولاني خشكسالي مواجه بوده كه باعث بر هم خوردن تعادل اكولوژيك طبيعي استان و ايجاد475هزار هكتار مناطق تحت تاثير فرسايش بادي و19كانون بحراني به وسعت 209هزار هكتار شده و از سوي ديگر به لحاظ مجاورت با درياو بالا بودن رطوبت نسبي هوا در تمام طول سال، انبوهي پوشش جنگلي و مرتعي به ترتيب در سطح يك ميليون و77هزارو4ميليون هكتار را ايجاد نموده است؛ وجود ذخيره گاههاي جنگلي استراتژيك نظير جنگلهاي مانگرو پتانسيلهاي ويژه و پيشوانه هاي مناسبي در راستاي حفاظت از منابع پايه و توسعه پايدار استان ايجاد نموده است.
   درويشخواه گفت:بيابانزائي از جمله فرايندهائي است كه با شتابي فزاينده و در مقياسي فرامنطقه اي، كارائي سرزمين ها را كاسته و بر دامنه كيفي وكمي آلودگي هاي زيست محيطي مي افزايد به همين دليل است كه سازمان ملل،بيابا‌نزائي را بطور رسمي در رده مهمترين دشواري هاي عصر حاضر طبقه بندي كرده است.
   وي افزود:طبق برآوردهاي موجود بالغ بر يك ميليون و565هزار هكتار از اراضي جلگه هاي ساحلي استان را عرصه هاي بياباني تشكيل مي دهد، وجود ماسه زارهاي فعال بخصوص در حوزه شرق شهرستان جاسك موجب بروز مشكلات عديده اي براي
ساكنان اين مناطق گرديده به نحوي كه تعداد زيادي از آبادي ها و روستاهاي منطقه خالي از سكنه شده است. اين موارد و اثرات مخرب طوفان هاي ماسه بر زير ساخت هاي اقتصادي ، راه هاي مواصلاتي و ايستگاهاي صيد و صيادي لزوم مهار و كنترل تپه هاي ماسه اي و جلوگيري از مدفون شدن و آسيب ديدن اين زير ساخت ها را اجتناب ناپذير مي نمايد.
لزوم بيابانزدائي و كنترل فرسايش بادي:
وي افزود:تاثيرات منفي هجوم ماسه هاي روان بر عرصه هاي بياباني به گونه اي است كه رسوبات بادي اراضي كشاورزي ، راهاي مواصلاتي،اماكن مسكوني و تاسيسات شيلاتي و غيره را مورد تهديد قرار داده و خسارات جبران ناپذيري را به اين مناطق وارد مي سازد؛ احياء مجدد اين اراضي؛ مستلزم صرف هزينه هاي هنگفت است . بر اساس اطلاعات موجود هجوم
ماسه هاي روان ساليانه در حدود2درصد به سطح اراضي تحت تاثير و كانونهاي بحراني فرسايش بادي مي افزايد. با توجه به برنامه توسعه استان هرمزگان، لازمه پيشبرد اين برنامه ها، مقابله با شرايط محدود كننده فرسايش بادي مي باشد.
درويشخواه گفت:اجراي هر گونه پروژه عمراني بالاخص در مناطق شرقي استان ، با توجه به مرز طولاني دريائي، پروژه هاي مرتبط با صيد و صيادي و اسكله هاي احداثي و استفاده از آب سدهاي در دست احداث جگين، گابريك، جاده جاسك به چابهار و بطور كلي كليه
زير ساخت هاي اقتصادي كه حيات اقتصاد در منطقه به آن مرتبط است،منوط به  اجراي پروژه هاي تثبيت ماسه هاي روان و بيابانزدايي است. بعنوان مثال اراضي طرح توسعه كشاورزي دشت جگين (آبخور دشت جگين) در عرصه اي به مساحت حدود4500هكتار در شرق رودخانه جگين و حدفاصل رودخانه هاي جگين و گابريك، واقع است؛علاوه بر اراضي تحت امر توسعه كشاورزي، اراضي مجاور آن نيز در معرض فرسايش بادي قرار دارد ، اين مهم مي تواند اجراي برنامه هاي اراضي مورد نظر را تحت الشعاع قرار داده و مختل نمايد.
"حبيب ا...حاتمي" رئيس اداره بيابان اداره كل منابع طبيعي استان كه در سالهاي گذشته در احياي بيابانهاي "بياهي" نقش داشته است هم مي گويد: در اوايل دهه هشتاد، راههاي دسترسي 12روستا را احداث كرديم و با مشاركت مردم در مراقبت از نهالهاي كاشته شده توسط منابع طبيعي؛ در حال حاضر شاهد هستيم كه اين منطقه كه زماني بياباني بود، سرسبز شده و از شنهاي روان چندان خبري نيست.
حاتمي با بيان اينكه ايجاد پوشش گياهي مهمترين اقدام در تثبيت شنهاي روان به شمار مي رود؛ خاطرنشان كرد: البته مشاركت مردم در نگهداري از نهالها و جلوگيري از خورده شدن نهالها توسط گاو، گوسفند، شتر و مدفون نشدن در زير خاك وآبياري آنها در اجراي پروژه اهميت بسياري دارد.
وي از "مالچ پاشي" و نهالكاري، جمع آوري روان آبها و هرز آبها و هدايت آبها در  بند وبند سارها و آبياري نهالها، استفاده از دانش بوميان منطقه در احياي اراضي بياباني يا مشاركت آنها در واگذاري اراضي بياباني
پس از احداث بندوبندسار به خودشان مانند "گونمردي"،"گز" و"حيوي" ،جلوگيري از قطع بي رويه درختان، نزدن شاخه هاي درختان، جلوگيري از هجوم دام به پوششهاي گياهي،جلوگيري از شخم زدن در جهت شيب زمين كه باعث از بين رفتن منابع غذايي و معدني موجود در خاك مي شود و رعايت اصول مدرن در كشاورزي توسط مردم به عنوان عوامل تاثيرگزار در بيابانزدايي نام مي برد.
  به گفته حاتمي در سال گذشته 845ميليون تومان جهت بيابانزدايي در سطح استان اختصاص يافت كه576هكتار نهالكاري،505هكتار مديريت هرز آب سطحي با احداث بندوبندساز، اجراي20كيلومتر بادشكن غير زنده و120كيلومتر بادشكن اطراف
مزارع بصورت توزيع نهال بين مردم جهت كاشت و نگهداري از آنها براي مقابله با ماسه هاي روان انجام شده است.
  "ناصرناصري"فرماندار جاسك نيز با قدرداني از"پرورش" مدير كل منابع طبيعي وآبخيزداري استان و"برخورداري"رئيس منابع طبيعي شهرستان جاسك در اجراي طرحهاي بيابانزدايي گفت: بدليل واقع شدن جاسك در معرض با دهاي موسمي بايستي با مالچ پاشي و نهالكاري از حركت شنهاي روان جلوگيري شود.
 ناصري گفت: امسال170ميليون تومان از محل اعتبارات تملك دارائي براي بيابانزدايي در جاسك اختصاص يافته است كه اين اعتبارجوابگوي نياز شهرستان نيست.
گرد و خاك مهمان سفره مردم "جهلو"
روستاي ""جهلو" با دارا بودن400نفر در قالب 67خانوارنيز در حال مدفون شدن است و منابع طبيعي براي نجات اين روستا طرح"بادشكن زنده" را اجرا كرده است.
در طرح بادشكن زنده، شاخه هاي درخت نخل به هم بافته شده كه در اصطلاح محلي"سوند" ناميده مي شود؛ را بطول 20كيلومتر در زمين قرار داده اند كه شن ها روان، پشت سوند متوقف شود و وارد روستا نشود. بين چند رديف سوند، نهالكاري گرديده است كه با مراقبت مردم از اين نهالها، پس از بزرگ شدن نهالها و تبديل آنها به درخت، جلوي طوفانهاي شن وماسه هاي روان گرفته مي شود.
البته گفته مي شود روستاي"جهلو" با قدمتي بيش از يك قرن، سابق در جاي فعلي نبود و به دليل طوفانهاي شن و مدفون شدن روستا مردم به چند كيلومتر جلوتر مهاجرت كرده اند.
مردم اين روستا نيز از كمبود آب سالم، نوسانات برق و سوخته شدن وسايل برقي، جاده20كيلومتري خاكي روستا، نبود مدرسه راهنمايي و دبيرستان،عدم نصب دستگاه كلرزني گازي جهت تصفيه آب،نبود شبكه ي صداوسيما، گلايه دارند.
مردم جهلو مي گويند: اگرهمان اندازه كه منابع طبيعي به فكر مردم روستايي بود،ساير دستگاهها نيز به اين روستا رسيدگي مي كردند؛ مردم الان تنگي نفس،آسم،بيماريهاي كليوي،ريزش ناخن و...نداشتند.
مردم روستا اما وقتي از معاون فني اداره كل منابع طبيعي مي شنوند كه اولين بوستان روستايي در روز27خرداد امسال همزمان با روز جهاني بيابانزدايي در روستا احداث مي شود؛بسيارخوشحال مي شوند وهم پيمان مي شوند كه با تشكيل گروه "هميار طبيعت" در كاشت و نگهداري نهال ها مشاركت داشته باشند
تا اينكه روستاي خود را از خط مدفون شدن توسط ماسه هاي روان نجات دهند.
شوراي اسلامي روستاو بهورز خانه بهداشت "جهلو" هم در نامه اي از خدمات مديركل منابع طبيعي استان قدر داني كرده اند كه متن نامه به اين شرح است:
مديركل محترم منابع طبيعي استان هرمزگان 
 با عرض سلا‌م خدمت حضرتعالي و كليه پرسنل زحمت كش اين اداره كه با اميد و توكل به خدا تمامي اهداف شما در راستاي تحقق خدمت به مردم منطقه و خصوصا مردمان منطقه شهرستان جاسك و بخش ليردف در طي سالهاي اخير كه خدمت بزرگي به روستاهاي بخش ليردف در زمينه كانون فرسايش بادي و حفظ منابع طبيعي استان و شهرستان زحمت هاي زيادي را داده ايد اند تشكر و قدرداني مي گردد كه با پيگيري مكرر در طرح تثبيت شن هاي روان و جلوگيري از هجوم و تخريب اين روستا بصورت ايجاد بادشكن و نهال كاري در طي 2 ماه اخير شروع شده است. اكنون كه اين طرح در دست اجرا مي باشد وظيفه كليه اهالي روستاي جهلو اعم از كوچك و بزرگ ،پير و جوان اين  مي باشد كه در مراقبت از نهالها همكاري را بعمل آوريم تا كم كم شما مسئولا‌ن محترم كه مجري اين طرح در روستاي جهلو شده ايد به هدف هاي خود در اين روستا برسيد و از جانب خداوند متعال ثواب و بركتي نصيب شما گردد .در پايان ما تمامي اهالي روستاي جهلوو شوراي اسلامي روستا از جناب اقاي  مهندس پرورش مدير كل محترم منابع طبيعي ، جناب اقاي  درويش خواه معاون فني اداره كل منابع طبيعي و برخورداري رئيس اداره منابع طبيعي جاسك تقدير و تشكر مي كنيم.
اما مردم روستاي جاسك از مسئولان و بخصوص رئيس جمهور انتظار دارند؛با توجه به واقع شدن 750هزار هكتاراز اراضي بياباني استان در شهرستان جاسك و خطر مدفون شدن روستاهايشان و همچنين شيوع انواع و اقسام بيماريها بدليل ماسه هاي روان؛اعتبارات
ويژه اي به اين بخش اختصاص دهند تا اينكه بالاخره، گرد وخاك از سفره هاي جاسكي ها رخت بربندد وخانه هايشان از مدفون شدن در امان باشد.

علي زارعي