دریانیوز: خرمشهر، حدیث مقاومت و جانبازی دلیرمردان، نماد شجاعت و دلاوری و سند افتخار ملتی است که برای دفاع از آبرو و ناموس خود، از جوانان برومند خویش گذشتند تا بر دروازه خونین شهر، تا همیشه، حجله فتح و ظفر بندند. خرمشهر، تاریخ مجسم و نمونه عینی صلابت و استواری جوانان جان برکفی است که صادقانه و بی ریا و گمنام، به استقبال شهادت رفتند؛ زیرا معتقد بودند مرگ سرخ به از زندگی با خواری است.خرمشهر، حکایت به معراج رفتگانی است که با خون، وضوی عشق گرفتند و ققنوس وار، در آتش عشق دفاع از میهن اسلامی سوختند و با دشمن نساختند.خرمشهر، دفتری است ناگشوده و نانوشته که خاطرات حماسه را در اوراق زرین آن باید با خون نگاشت؛ زیرا آن سرزمین مقدس، قدمگاه مردان شیردلی بوده که با عشقی مقدس، به استقبال مرگ رفتند.

روایتی کوتاه از جنگ ایران و عراق

  ۱ مهر تا ۴ آبان ۱۳۵۹، سالروز آغاز جنگ شهری بین ارتش بعث عراق و رزمندگان ایرانی بود که در حومه و داخل خرمشهر رخ داد. در پی حمله عراق به ایران، ۱۲ لشکر عراقی به سمت خرمشهر روانه شدند که با مقاومت گردان دژ نیروی زمینی ارتش گردان تفنگداران دریایی بوشهر و پاسداران خرمشهر و بومیان خرمشهر رو به رو شدند. فرماندهی مقاومت خرمشهر را سرهنگ علی قمری فرمانده داوطلب گردان دژ خرمشهر و ناخدا هوشنگ صمدی، فرمانده گردان تکاوران دریایی ارتش،  محمد جهان‌آرا فرمانده سپاه خرمشهر و حبیب‌الله سیاری که یکی از تکاوران زبده ارتش بود به عهده داشتند.

اشغال خرمشهر توسط عراق

  در تهاجم عراق به ایران،  ارتش عراق به‌منظور دسته‌بندی قوای زمینی برای شروع پیشروی در خاک ایران، نیروی خود را به سه جبهه شمالی، میانی و جنوبی تقسیم کرده بود. تمرکز اصلی قوای نظامی عراق در جبهه جنوبی قرار داشت، که از منطقه جنوب مهران شروع شده و تا آبادان و راس البیشه ادامه می‌یافت. از مهمترین شهر‌های هدف عراق در این جبهه می‌توان به دزفول،  اندیمشک،  اهواز،  سوسنگرد،  خرمشهر و آبادان اشاره کرد. عراق کسب این هدف را یک پیروزی استراتژیک برای خود تلقی می‌کرد.گرچه صدام وعده فتح یک روزه خرمشهر، سه روزه خوزستان و دو هفته‌ای ایران را می‌داد، اما با مقاومت مردمی و ارتش در خوزستان، به اشغال خرمشهر و حصر آبادان اکتفا کرد. نهایتاً، عراق توانست پس از ۳۴ روز خرمشهر را تسخیر کند. در این نبرد از هر دو طرف حدود ۷۰۰۰ نفر کشته و مجروح شدند و تعداد چند صد خودرو زرهی منهدم شد. با وجود مقاومت ایرانی‌ها، به دلیل نرسیدن نیروی کمکی (تجهیزات، مهمات، نیروی نظامی) و زیر آتش سنگین توپخانه ارتش عراق و بمباران‌های پیاپی نیروی هوایی عراق، سرانجام با دستور شفاهی مقامات ایرانی، نیرو‌های مقاومت پس از خارج کردن مردم، از طریق رودخانه کارون، از شهر خارج شدند.عراق ابتدا برای اشغال خرمشهر دو گردان فرستاده بود، اما با مقاومت نیرو‌های ایرانی مجبور شد بیش از دو لشکر اعزام کند. پل خرمشهر روز دوم آبان ۵۹ مسدود شد و ورود و خروج به شهر پس از آن به آسانی میسر نبود. عراق این روز را تصرف خرمشهر دانست در حالی که مقاومت نیرو‌ها ادامه داشت و دشمن نتوانسته بود بر تمامی شهر تسلط یابد. نهایتاً، تصرف خرمشهر ۳۴ روز به طول انجامید و در درگیری‌ها هر دو طرف حدود ۷۰۰۰ کشته و زخمی دادند.

سقوط خرمشهر

  با شروع جنگ، سپاه سوم ارتش عراق (۳ لشکر زرهی و ۲ لشکر مکانیزه) هجوم خود را از چند محور آغاز کرد. لشکر ۱۰ زرهی ارتش عراق توانست در طی ۶ روز ۸۰ کیلومتر به داخل مرز ایران پیشروی کند و نیروهایش را در غرب رودخانه کرخه مستقر کند. لشکر ۱ مکانیزه عراق نیز با وجود مقاومت‌های مردمی توانست ۱ هفته بعد در غرب کرخه مستقر شود. لشکر ۹ زرهی عراق با تصرف شهر‌های بستان و سوسنگرد و ارتفاعات الله‌اکبر، پیشروی خود را به سمت اهواز ادامه داد. لشکر ۵ مکانیزه عراق بعد از تصرف پادگان حمید و قطع جاده خرمشهر-اهواز، در ۱۵ کیلومتری جنوب غربی اهواز استقرار یافت. از طرفی با عبور لشکر ۳ زرهی از رودخانه کرخه و قطع جاده آبادان-اهواز محاصره خرمشهر و آبادان تکمیل گردید. ولی سه ستون زرهی عراقی که برای تصرف خرمشهر اعزام شده بودند، با مقاومت ناهماهنگ و خودجوش مردم این شهر مواجه شدند و در کمین حدود ۳۰۰۰ غیرنظامی‌ای افتادند که سلاح‌های ناچیزی همچون تفنگ ام۱ گاراند،  نارنجک و کوکتل مولوتف در مقابل تجاوز ارتش عراق مقاومت می‌کردند.

خونین شهر، شهر لاله های در خون خفته

بیشتر نیرو‌های مقاومت خرمشهر با وجود آموزش نظامی ناچیز انگیزه بسیار زیادی برای جنگیدن داشتند. این نیرو‌ها موفق شدند جلوی پیشروی سریع ارتش عراق را بگیرند و عراق در همان مرحله اول جنگ، در رسیدن به اهداف خود ناکام ماند و درگیر یک نبرد خانه به خانه در کوچه‌های خرمشهر شد و پس از آن نیز عراق به مدت سه هفته درگیر نبرد‌های خیابانی با گردان تکاوران دریایی بوشهر در این شهر بود. در ایران برای مدت‌ها خرمشهر به احترام مقاومت و نبرد شهروندان این شهر،(خونین‌شهر)  نامیده می‌شد. خرمشهر از همان آغاز، خونین‌شهر شده بود. خرمشهر خونین ‌شهر شده بود تا طلعت حقیقت از افق غربت و مظلومیت رزم‌آوران و بسیجیان غرقه در خون ظاهر شود. و مگر آن طلعت را جز از منظر این آفاق می‌توان نگریست؟ آنان در غربت جنگیدند و با مظلومیت به شهادت رسیدند و پیکرهاشان زیر تانکهای شیطان تکه تکه شد و به آب و باد و خاک و آتش پیوست سرانجام با ملحق شدن نیرو‌های تازه‌ نفس لشکر ۱۱ پیاده عراق به نیرو‌های محاصره‌کننده عراقی که  در حال  جنگیدن با نیروهای مقاومت و شهروندان  در خرمشهر بودند ، این شهر سقوط کرد.

عملیات بیت المقدس، آزادسازی خرمشهر

یکی از بزرگ ترین حوادث تاریخ معاصر کشور و یکی از عظیم ترین رخدادهای تاریخ انقلاب اسلامی، دفاع مقدس هشت ساله ملت ایران است. نبرد بزرگ، سرنوشت‌ساز و غرورآفرین بیت ‌المقدس که برای رها سازی خرمشهر از سلطه‌ نیروهای مهاجم عراقی انجام شد، از دهم اردیبهشت ماه تا چهارم خرداد ما ۱۳۶۰ به طول انجامید.  خرمشهر تا ۳ خرداد ۱۳۶۱ در اشغال نیرو‌های عراق باقی ماند و نهایتاً، با عملیات بیت المقدس توسط نیرو‌های ایران بازپس گرفته شد. آزادسازی خرمشهر در حقیقت از اهداف مرحله چهارم عملیات بیت‌المقدس بود. در ساعت ۲۲:۳۰ شامگاه شنبه، ۱ خردادماه ۱۳۶۱، مرحله چهارم این عملیات با اعلام رمز یا محمدبن‌عبدالله، از بی‌سیم فرماندهی قرارگاه مرکزی کربلا به واحد‌های عمل‌کننده، با هدف آزادسازی خرمشهر آغاز شد. عمليات بيت المقدس آخرين حلقه از زنجيره استراتژي نظامي جمهوري اسلامي ايران در استان خوزستان محسوب مي‌شود. اين عمليات با هدف آزادسازي شهرهاي خرمشهر؛ هويزه و نيز پادگان حميد؛ آزادسازي 6000 كيلومتر مربع از سرزمين‌هاي اشغال شده؛  رسيدن به مرزهاي بين‌المللي و اتخاذ مواضع موزون پدافندي و انهدام حداقل 2 لشكر از نيروهاي ارتش عراق برنامه‌ريزي شد.در پایان این نبرد علاوه بر پایان بخشیدن به ۱۹ ماه اشغال بخشی از حساس‌ترین مناطق خوزستان و آزادسازی خرمشهر، ضربه‌ای سنگین به توان رزمی و روحیه نیرو‌های عراقی وارد آمد. در جریان آزادسازی خرمشهر حدود ۱۶ هزار نیروی عراقی کشته و زخمی شدند و همچنین ۱۹ هزار نفر نیروی عراقی به اسارت نیرو‌های ایرانی درآمدند. اگر امروز در هر شهر و روستا به گلزار شهیدان گذر کنیم و تاریخ نقش بسته بر سنگرها را مرور کنیم، خواهیم دید که مجموعه شهیدان سوم خرداد ۱۳۶۰ الگویی کوچک از ملت مقاوم ایران است که چونان سپهری پر ستاره می درخشد.شادیهای به یاد ماندنی خودجوش و سراسری پس از آزادسازی خرمشهر نیز برگ دیگری از این حماسه ملی بود و نشان داد که مردم سراسر ایران اعم از آن که هرگز خرمشهر را به چشم دیده باشند یا نه چگونه از شنیدن خبر این پیروزی ساعتها به دست افشانی و پایکوبی پرداختند وهزیمت دشمن اشغالگر را از خاک میهن جشن گرفتند.تاریخ پرفراز و نشیب خرمشهر، از حماسه های غرورآفرینی و مقاومت دلیرمردانی سرشار است که با شور و شوقی وصف ناپذیر، به استقبال خطر رفتند و جان برکف، ماندگارترین و حماسی ترین لحظه های تاریخ را به نام خود و ایران در برگ های زرین تاریخ قرن ثبت کردند.

فاطمه هوشنگی/دریا