دریانیوز: اکنون که این مطلب را می خوانید، حدود یک سال و نیم از همه گیری ویروس کرونا می گذرد. براساس گزارش های رسمی حدود ۱۶۰ میلیون نفر به این بیماری مبتلا شده اند. این تعداد که معادل دو برابر جمعیت کشور ایران است، تنها مواردی هستند که شناسایی شده اند. کمااینکه افراد بسیار بیشتری نسبت به این تعداد در جامعه حضور دارند که نقش ناقل را ایفا می کنند. به این معنا که ویروس به مقداری کمی وارد بدن آنها شده و به دلایل مختلف دچار عوارض آشکار و محسوس بیماری نشده اند. به بیان دیگر این افراد در کنار ما راه می روند، تنفس، سرفه و عطسه می کنند و نادانسته این ویروس را انتشار می دهند. این گروه تا زمانی که آزمایش خون (وجود آنتی ژن ویروس در خون) یا تست ژنتیک (آزمایش PCR که با نمونه برداری از مخاط تنفسی ژن ویروس را ردیابی می کند) ندهند، همچنان خود را فرد سالمی می شمارند. جالب اینجاست که هر دو گروه سالم و ناقل می توانند در جهش ویروس کرونا نقش ایفا کنند.جهش ها و عدم رعایت درست موارد بهداشتی سرانجام این اتفاق نامحتمل را حقیقت بخشید و در پاییز سال ۲۰۲۰ «کرونای انگلیسی» با نام علمی B.۱.۱.۷ در انگلستان شناسایی شد.

این ویروس که احتمالا پس از چند سری انتقال میان افراد متعدد شناسایی شده، دارای تغییراتی در ساختار یکی از پروتئین های گیرنده اش به سلول میزبان شده است. این تغییر سطح ویروس را مشابه با سلول های انسانی کرده و در حقیقت ظاهر فریبنده ای از آن برای سیستم ایمنی به وجود آورده است. به همین دلیل سرایت آن را شدیدتر و کشنده تر کرده است و متاسفانه هم اکنون در سراسر استان های کشور ما نیز مواردی از آن گزارش شده است.با فاصله زمانی اندک از شناسایی نوع انگلیسی، در دیگر سوی کره زمین، در خلیج نلسون ماندلا واقع در آفریقای جنوبی، نوع دیگری با نام علمی B.۱.۳۵۱ یافت شد که در میان رسانه ها با نام «کرونای آفریقایی» شناخته می شود. این نوع در اوایل اکتبر سال ۲۰۲۰ شناسایی شد و همچون نوع انگلیسی دارای جهش هایی در پروتئین گیرنده خود است که ۵۰ درصد سرایت آن را افزایش داده است. موارد ابتلا به نوع آفریقایی، ژانویه ۲۰۲۱ در ایالات متحده نیز گزارش شد و هم اکنون در ده ها کشور دیده شده است. متاسفانه در ایران نیز در تعدادی از استان های جنوبی ازجمله بوشهر تشخیص داده شده است. با وجود اینکه این نوع قدرت اتصال بیشتری با سلول های بدن دارد و احتمال ابتلا به آن در افراد ۱۵ تا ۲۵ سال نیز بالاست اما میزان کشندگی آن که ناشی از قدرت تکثیر آن در سلول است، خوشبختانه با کرونای اولیه تفاوتی ندارد.

هندوستان میزبان نوع دیگری با نام علمی B.۱.۶۱۷ بود و این روزها در رسانه ها با نام «کرونای هندی» از آن یاد می شود که برای اولین بار در اکتبر ۲۰۲۰ شناسایی شد. مجموعه دو جهش در این ویروس باعث شده تا گیرنده های سطحی آن ۵۰ درصد بیش از دیگر سویه ها در برابر اتصال به مولکول های سیستم ایمنی (آنتی بادی ها) از خود مقاومت نشان دهند و بنابراین آسان تر در بدن ایجاد عفونت می کند. این گونه که به نسبت نرخ مرگ ومیر بالاتری دارد، احتمال بالای ابتلای مجدد به آن نیز وجود دارد. این بیماری ۲۰ درصد بیش از دیگر انواع کرونا قدرت سرایت دارد و در پنج قاره گسترش یافته که متاسفانه در ایران نیز مواردی از ابتلا به آن به ثبت رسیده است.به نظر می رسد دیگر گونه های ترکیبی (هیبریدی) که دارای جهش های مشترک میان نوع هندی با انواع دیگری باشند در حال شیوع و گسترش هستند. به عنوان مثال گونه هیبریدی هندی-کالیفرنیایی که موردی از آن نیز در استان آذربایجان غربی دیده شده است. اما هنوز اطلاعات دقیق و مشخصی از تفاوت ها و تشابهات انواع هیبریدی گزارش نشده است.

باید گفت ویروس های جهش یافته در هر نقطه از جهان که باشند تهدیدی برای کل دنیا هستند چرا که دومینو وار در کشور های دیگر منتشر شده و گسترش می یابند و کل دنیا را فرا می گیرد. پیدایش جهش در ویروس ها یک امر بدیهی است. اما شیوع گسترده آن منوط به عدم رعایت موارد بهداشتی است. همچنین تاثیر واکسن روی این گونه های نوظهور بسیار مورد بحث است، با این حال تجربه جهانی در تاریخ پزشکی نشان داده است که مهم ترین عامل در برابر این دست از بیماری ها علاوه بر رعایت موارد بهداشتی، تقویت سیستم ایمنی و پرهیز از بزرگ نمایی و ترس کاذب است. به این امید که در سال پیش رو به تدریج زیرساخت ها و فرهنگ سازی مانع از بروز موج پنجم این بیماری شود.

الناز مطهری نژاد/ دریا