دریانیوز: در دنیای خشن امروز که نشانه استیلای تکنیک بر روح انسان است، صنایع دستی یعنی دمیدن روح لطافت به این زندگی خشن و انسان تا هست لطافت را می خواهد و صنایع دستی این نیاز مبرم انسان را برآورده می کند. دهم ۱۰ ژوئن مصادف با ۲۰ خرداد ماه، روز جهانی صنایع دستی است. روزی برای گرامیداشت هنر و آثاری که مردان و زنان سخت کوش کشورها، آن ها را با دل و جانشان تولید می کنند.

در کشورمان ایران، بیش از ۳ میلیون هنرمند و صنعتگر در ۳۰۰ رشته مختلف هنرهای سنتی و صنایع دستی مشغول به کار هستند. همچنین در سال 98 صنعت صنایع دستی کشور، با درآمدی بالغ بر ۲۸۱ میلیون دلار، نقش به سزایی در صادرات غیر نفتی ایران ایفا کرده است.صنایع دستی صنعت ایست که امروزه در بسیاری از کشورهای جهان آن را ارج می نهند. پس از پایان جنگ جهانی دوم، تولیدات صنایع دستی و هنرهای سنتی کشورهای دارای قدمت، مورد توجه کشورهای پیشرفته و صنعتی قرار گرفت. نخستین همایش جهانی مربوط به صنایع دستی، در تاریخ ۱۰ ژوئن (۲۰ خرداد ماه) سال ۱۹۶۴ و با شرکت مسئولان دولت ها، اساتید دانشگاه ها و هنرمندان و صنعتگرانی از اقصی نقاط دنیا (بیش از ۴۰ کشور جهان) در شهر نیویورک برگزار شد. هنرمندان زیادی در ایران و بخصوص هرمزگان  به صنایع دستی مشغول هستند. برای بهتر شدن صنعت صنایع دستی باید سرمایه گذاری بیشتری دراین زمینه انجام شود. صنایع دستی می تواند در صورت سرمایه گذاری بخش زیادی از مشکلات اقتصادی کشور را حل کند.

هرمزگان دارای ۴۵ رشته صنایع دستی فعال
شک بافی ،خوس بافی، حضایه بافی، لباس محلی، حصیر بافی (سبد بافی - سواس بافی)، سفالگری سنتی، جهله سازی، رودوزی‌های سنتی {گلابتون دوزی (کمه زنی)، خوس دوزی، بادله دوزی، شک دوزی، سوزن دوزی ، برقع دوزی، صنایع دستی دریایی، لنج سازی تزئینی، ساز سازی (بربط سازی – دهل ، پیپه وکسر)  از صنایع سنتی  استان هرمزگان است.مجموعه هنرهای اصیل، بومی و مردمی هر استانی ریشه‌های عمیق و استوار در اعتقادات آداب، عادات، رسوم، سنن و در مجموع فرهنگ معنوی جامعه دارد ‏و نمایشگر فرهنگ و تمدن اقوام بوده اند و صنعتگران به عنوان خالق این هنرها از عمق جان در تولید اثر نقش آفرینی می‌کنند.

این صنایع هم میراث‌های فرهنگی و هنری که در طول قرون گذشته نسل به نسل به ما و سپس به آیندگان منتقل می‌شود بنابراین دارای ارزش مادی و معنوی بوده و نیازمند بها دادن به گونه صنایع که با سختی و دسترنج صنعتگران بوجود می‌آید. از سوی دیگر صنایع دستی از جمله ابزارهایی است که با بها دادن به آن می توان گام‌های موثری در حوزه ی اقتصادی برداشت، به طوری که می‌تواند به عنوان یکی از موانع صادرات غیرضروری نفت، زمینه های رشد اقتصادی را در کشور فراهم کند ازهمین رو توجه به فراهم کردن امکاناتی که تولید صنایع دستی را افزایش دهد، بسیار اهمیت دارد اما متاسفانه در سال گذشته در هرمزگان شاهد بی توجهی مسئولین به صنایع دستی  بودیم.

حاصل هنر دستان بانوان هرمزگانی خاکستر شد
27 اردیبهشت سال 99 معبد هندوهای بندرعباس دچار آتش سوزی شد که طی آن بازارچه صنایع دستی که دارای 20 غرفه صنایع دستی که حاصل هنر دست بانوان هرمزگانی بود در آتش سوخت و خاکستر شد . این آتش‌سوزی از ساعت ۱۲و ۶دقیقه ظهر شنبه از غرفه‌های واقع در ضلع شمالی معبد هندوها آغاز شد. اما علت چه بود؟ چه اقداماتی برای جبران خسارت های وارد شده به صنعتگران صنایع دستی صورت گرفت؟سازمان میراث فرهنگی چه کار های برای صنعتگران مال باخته انجام داد؟

فاصله زیاد حرف تا عمل موجب علت آتش سوزی
عایشه پرباره بهره‌بردار و مدیریت بازارچه در خصوص این حادثه در سال 99 گفت: من مقصر اصلی این حادثه را سازمان میراث فرهنگی استان هرمزگان می‌دانم، بارها و بارها طی مکاتباتی و یا حضوراً در جلسات مختلف از اتفاق پیشرو مانند اتصالی برق هشدار داده بودم چراکه چنین روزی را پیش‌بینی می‌کردم. وی ادامه داد: غرفه داران شاهد هستند که چه قول‌های را سازمان میراث فرهنگی استان به ما داد و عمل نکرد، الان مقصر حادثه است و باید جوابگو خسارت‌های وارد شده به صاحب غرفه ها باشد هر غرفه بین 30 تا 400 میلیون تومان ضرر دیده است. پرباره گفت: قرارداد من به‌عنوان بهره‌بردار و مدیریت بازارچه معبد هندوها با سازمان میراث فرهنگی در یکم مردادماه 98 بسته شد اما در اواخر خردادماه پی گیر برق سه فاز این مکان بودم که با هزینه شخصی برق تک فاز را به 3 فاز تبدیل کردم. وی افزود: در همان اوایل برای تخصیص بودجه تعمیرات کف و برق بازارچه در رفت‌وآمد و نامه‌نگاری به استانداری و سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی هرمزگان بودم همچنین مسئولان مربوط را نیز به غرفه‌ها دعوت کردم که آنجا را به چشم ببیند.

مدیر این مجموعه خاطرنشان کرد: سرانجام در 28 اسفندماه سال 98 بودجه 150 میلیون تومانی از سوی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی هرمزگان برای تعمیرات بازارچه اختصاص یافت. پرباره بابیان اینکه هر زمان کمکی از میراث فرهنگی استان خواستیم به بهانه کمبود اعتبار، شانه خالی کردند گفت: در همان اوایل راه‌اندازی بازارچه، مسئولان سازمان میراث فرهنگی استان، قول بیمه به 21 غرفه دار دادند اما بعد گفتند که به علت کمبود بودجه نمی‌توانیم هزینه بیمه را پرداخت کنیم. وی افزود: دراین‌ارتباط به بیمه‌های مختلف مراجعه کردیم که کارشناسان پس از بازدید از این مکان همگی بابیان اینکه این مکان غیراستاندارد و غیراصولی است تا تعمیرات و اصلاحات آن، بیمه آنجا را نپذیرفتند.

پرباره ادامه داد: برای اینکه کارشناسان بیمه احتمال آتش‌سوزی ناشی از برق داده بودند برای جلوگیری از چنین حادثه‌ای کولرها را روشن نکردیم و در مدت شیوع کرونا و تعطیلی بازارچه، موش‌ها خسارت زیادی به وسایل فروشنده‌های غرفه‌ها وارد کردند که آنجا را با کمک غرفه داران تمیز کردیم و مقرر شد برای جلوگیری از گرما و خراب شدن وسیله‌ها، یک روز در میان با هماهنگی نگهبان معبد هندوها کولر را روشن کند. وی افزود: این کولر حدود دو روزی بود که روشن بود که متأسفانه به علت عدم حضور نگهبان چنین حادثه‌ای رخ داد و تا اطلاع مردم از این حادثه، کار از کار گذشته بود.پرباره افزود: از تیرماه 35 نفر به عشق فروش دست رنجشان به این مکان آمدند و عشق و رویاهایشون را آنجا گذاشتند اما متأسفانه شاهد صحنه غم‌انگیزی شدند و تعدادی کل وسیله‌هایشان در آتش از بین رفت. پرباره ادامه داد: این بانوان هنرمند صنایع‌دستی استان بارها در نمایشگاه‌های مختلف برای استان افتخارآفرین بودند، مقام سومین در استارتاپ جهاد دانشگاهی نیز آخرین افتخارآفرینی آن‌ها بود اما متأسفانه بابی توجهی مسئولان روبرو بودند.

مسئولیت اصلی جبران خسارت غرفه‌داران با بهره‎بردار است
رضا برومند مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری هرمزگان در خصوص این غرفه‌ها گفت: بازارچه دائمی صنایع‌دستی در معبد هندوهای بندرعباس با سازه‌های فلزی در مساحتی بالغ‌بر 250 متر در 21 غرفه در بهمن‌ماه 97 ساخته و در هفته دولت سال 98 راه‌اندازی شد. مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری هرمزگان گفت: درتلاش برای کمک به غرفه داران هستیم ولی مسوولیت اصلی جبران خسارت غرفه‌داران معبد هندوها با بهره‎بردار است.رضا برومند درخصوص این موضوع اظهار داشت: سازه ای که از آن برای نمایشگاه صنایع دستی استفاده می‌شد برای جشنواره نوروزگاه سال ۹۸ احداث شده بود.وی ادامه داد: پس از نوروزگاه فردی برای استفاده از این سازه مراجعه کرد که در تفاهم نامه‌ای رایگان در اختیار آن قرار داده شد، براساس این تفاهم نامه اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان هرمزگان هیچ هزینه ای از بهره بردار دریافت نکرد و در مقابل همه هزینه‌های آن محل برعهده بهره بردار قرار گرفت.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری هم ادامه داد: بیمه یکی از مواردی بود که بهره بردار باید انجام می‌داد و برای آن نیز اقدام کرد ولی شرکت بیمه با توجه به چوبی بودن سازه و احتمال حریق مبلغی را به بهره‌بردار پیشنهاد می‌کند که بنا به هر دلیل آن را نمی‌پذیرد.بورمند اضافه کرد: سال گذشته نیز مبلغی در اختیار اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری قرار گرفت که بخشی از آن برای کمک به بهره‌بردار نمایشگاه صنایع دستی معبد هندوها هزینه شود.برومند گفت: در این راستا از بهره بردار تقاضا شد شرح خدمات تغییر سازه را به اداره کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری بدهد ولی شرح خدماتی که داده شد تغییر سازه نبود.مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری هرمزگان خاطر نشان کرد: درحال حاضر نیز این نمایشگاه سوخته و بنا بر اظهار نظر اولیه سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی بندرعباس حریق از کولر گازی آغاز شده است.

وی گفت: اکنون در تلاش برای کمک به جبران خسارت‌های وارد شده به صنعتگران مستقر در غرفه‌های نمایشگاه صنایع دستی واقع در معبد هندوها هستیم ولی این چیزی از مسوولیت بهره بردار آن در برابر غرفه داران کم نمی‌کند.در این پاس کاری ها و توپ را در زمین دیگری انداختن ها این که مقصر چه کسی بود  و چه کسی باید عهده دار خسارات وارده به غرفه ها و غرفه داران باشد همچنان مشخص نشد  اما خوشبختانه در 31 تیر ماه  99 ایرج حیدری، معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری هرمزگان  خبر داد: با پیگیری‌های صورت گرفته تا دو ماه آینده مکانی جدید برای فعالیت کسبه صنایع‌دستی هرمزگان که در آتش سوزی بازارچه معبد هندو‌های بندرعباس دچار ضرر و زیان شدند، با نظارت اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان ایجاد خواهد شد.حیدری افزود: تسهیلات بانکی مناسب نیز در اختیار کسبه فعال صنایع‌دستی آسیب‌دیده قرار خواهد گرفت.

ساماندهی صنعتگران صنایع دستی در بازار قدیم ماهی فروشان
فریدون همتی، استاندار هرمزگان گفت: بیست غرفه بازار قدیم ماهی فروشان بندرعباس، در اختیار صنعتگران آسیب دیده از سانحه
آتش سوزی معبد هندو‌ها قرار می‌گیرد.همتی در دیدار با جمعی از این صنعتگران افزود: بازار قدیم ماهی فروشان بندرعباس باید تا یک ماه آینده راه اندازی شود و بخشی از آن در اختیار صنعتگران صنایع‌دستی آسیب دیده از سانحه آتش سوزی معبد هندو‌ها قرار گیرد. او گفت: بقیه غرفه‌ها نیز به صنعتگران معرفی‌شده از سوی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان واگذار می‌شود.

صنایع دستی هرمزگان در انتظار صادرات     
صنعتگران صنایع دستی هرمزگان درسال ۹۹ بواسطه بیماری کرونا و محدودیت ها و آتش سوزی که در معبد هندو ها رخ داد، سال سختی را پشت سرگذاشتند و درسال جاری امیدوارند با رفع این موانع بتوانند درجشنواره های داخلی وخارجی شرکت کنند و رونقی دوباره به این صنعت بدهند. بسیاری از صنعتگران صنایع دستی هرمزگان بدلیل رکود خرید از سوی مردم و نداشتن زمینه برای فروش از طریق شبکه اجتماعی ، کسب درآمدی نداشته و با سختی روزگار خود را طی کرده ، منتظرند تا در فرصت مناسب به احیا و بازسازی این صنعت که یک سابقه دیرینه در هرمزگان دارد، بازگردند.

درحالی که مسوولان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری هرمزگان صادرات محصول‌های صنایع دستی انجام شده از گمرک‌های این استان را به نام می‌زنند تولیدکنندگان صنایع دستی از وضعیت فروش پایین و شرایط بازار گله مند هستند.هنر دستی زنان و مردان هر منطقه نشان از هویت و میراث پایدار و به یادماندنی از یادگاران قدیم دارد که نسل به نسل به آیندگان منتقل شده و برای حفظ و حراست از آن با تداوم و گسترش باید همه تلاش  کنندتا این میراث گرانبها ازبین نرود.یکی از منابع درآمدی کشورها صادرات صنایع دستی است که می‌تواند علاوه بر ارز آوری در زندگی مردم هم تأثیر گذار باشد که در این سال‌ها بیشتر مورد توجه قرار گرفته ضمن آنکه ایجاد اشتغال خانگی نیز دارد لذا انتظار می رود این صنعت روبه فراموشی نرود.

فاطمه هوشنگی/ دریا