دریانیوز: سال تحصیلی عجیب و غریب ۱۴۰۰-۱۳۹۹ با برگزاری آخرین امتحان دانش‌آموزان پایه دوازدهم متوسطه چند روز گذشته به نقطه پایان رسید. سالی که پر بود از استثناها، اولین‌ها و تجربه‌های تازه و دست اول. سالی که شروعش در اوج کرونا بود و پایانش هم با اپیدمی کرونا عجین شد. ۹‌ ماه تحصیلی که اکثریت دانش‌آموزان در شهرهای بزرگ حتی یک روز هم به مدرسه نرفتند و در شهرهای کوچک و روستاها هم اگر کلاسی برگزار شد با استرس و اضطراب بالای ناشی از افزایش بیماری همراه بود. سالی که در آن همه کلیشه‌ها از مدرسه، دانش‌آموز، معلم و کلاس درس برای نخستین بار در تاریخ صد و اندی ساله آموزش‌وپرورش شکسته و قالب‌های نو و جدیدی در فضای آموزشی کشور ترسیم شد. سال تحصیلی بی سابقه ای که به صورت کامل به صورت مجازی برگزار شد و در کنار کاستی هایی که داشت، تجارب جدیدی را برای نظام آموزشی کشور رقم زد.

در اولین روزهای اسفند ۹۸ در حالی که آموزش روال عادی خود را طی می‌کرد، قرار بود برای ایام نوروز دانش آموزان عشایری سفرنامه کوچ بنویسند، دانش آموزان ابتدایی به جای تکلیف نوروزی در دومین سال پیاپی عید و داستان را تجربه کنند، ‬ دانش آموزان متوسطه کمی بیشتر به فکر درس و مشق خود باشند و دانش آموزان پای کنکور خواندن جدی تر دروس را پی بگیرند، فرهنگیان در سامانه ثبت نام اسکان فرهنگیان برای نوروز جا رزرو کنند‬ و در حالی که رسانه‌ها ‏درباره موضوعات روتین مبتلا به آموزش و پرورش از جمله رتبه بندی معلمان، انتصاب ‏مدیران، به کجا رسیدن بازسازی مدارس در مناطق سیل زده و… را پیگیری کنند‬، ناگهان و بی مقدمه از سوم اسفندماه مدارس و آموزش دچار دگرگونی شد؛ دگرگونی که کسی حدس نمی‌زد به مدت یک سال بر همان پاشنه بچرخد و بعد از یکسال هم پایان این ‏تغییر مشخص نباشد؛ تغییری که مهمترین نمودش را می‌توان در کوچ آموزش به فضای ‏مجازی و دوری بچه‌ها از کلاس و معلم و همکلاسی برشمرد.‏

دانش‌آموزان و والدین آنها، معلمان و مدیران وزارتخانه در جبری که کرونا باعث و بانی آن بود، تن به تغییر موقعیت داده و از ساختار و تعاریف رسمی و همیشگی مدرسه خارج شدند و فضای جدیدی را برای تدریس و تحصیل تجربه کردند. با وجود آنکه وزارت آموزش و پرورش مایل بود ساعات و هفته هایی از زمان آموزش را به ویژه در پایه های اول و دوم ابتدایی به آموزش حضوری اختصاص دهد با توجه به شرایط نامساعد بیماری کرونا و عدم استقبال خانواده ها موفق به انجام این کار نشد و در نهایت آموزش در سال تحصیلی جاری به صورت کاملا غیرحضوری برگزار شد و اینترنت که پیش از این از سوی مدیران ارشد وزارت آموزش‌وپرورش تهدیدی برای امنیت روانی و اخلاقی دانش‌آموزان به شمار می‌رفت، در عرض چند هفته به‌سرعت تبدیل به بستر اصلی آموزش عمومی کشور شد و مدیران ارشد وزارتخانه برای نخستین بار در تاریخ آموزش‌وپرورش تن به ایجاد یک سامانه سراسری برای آموزش از راه دور و مجازی دادند.اگرچه کرونا باعث شد آموزش‌وپرورش بالاخره از قالب‌ها و ساختارهای رسمی و غیرمنعطف خود خارج شود و روش‌های آموزشی دیگر را هم تجربه کند اما قسمت تلخ این داستان، خارج‌شدن دانش‌آموزان زیادی از گردونه تحصیل بود. دانش‌آموزانی که به‌گفته وزیرآموزش‌وپرورش تعدادشان به 3میلیون نفر می‌رسد. «بیشتر آنها کودکان یا نوجوانانی هستند که یا به ابزار هوشمند مثل موبایل و تبلت دسترسی ندارند یا در مناطقی زندگی می‌کنند که اینترنت در آنجا نیست.»

البته مسئولان آموزش‌وپرورش می‌گویند که در طول سال تحصیلی تلاش کرده‌اند با تهیه جزوه‌های آموزشی برای دانش‌آموزان بازمانده از تحصیل، به‌خصوص در مناطق محروم، استمرار آموزش زنده تلویزیونی و فرستادن معلم در خانه آن دسته از افراد که نتوانسته‌اند عضو سامانه شاد شوند، تا حدی این نقیصه را حل کنند اما به‌گفته مدیران آموزش‌وپرورش برخی از استان‌ها، بازهم آمار دانش‌آموزانی که ترک تحصیل کرده یا از تحصیل بازمانده‌اند، زیاد است که اگر در این بین کمک پراکنده نیکوکاران و افراد دغدغه‌مند نبود‌، قطعا تعداد دانش‌آموزان ترک‌ تحصیل کرده در مناطق حاشیه‌نشین شهرهای بزرگ، روستاها و شهرستان‌های محروم تا دوبرابر آمار فعلی افزایش می‌یافت. وضعیت معلمان هم در این زمینه بهتر از دانش‌آموزان نبود.

معلمان هم هزینه‌های زیادی دادند. واقعیت این است که آموزش‌وپرورش وظیفه داشت که ابزار هوشمند را برای تدریس در اختیار همه معلمان قرار دهد اما نه‌تنها این کار را نکرد، بلکه باعث شد آنها در این وضعیت اقتصادی سخت، هزینه‌های گزافی را برای تهیه موبایل یا تبلت از جیب خود بپردازند تا آموزش رسمی کشور عقب نیفتد.حضوری‌کردن کلاس‌های درس در برخی از بازه‌های زمانی که شیوع کرونا افت می‌کرد و برگزاری امتحانات به‌صورت حضوری از مهم‌ترین و اساسی‌ترین موضوعات مورد اختلاف دانش‌آموزان و والدین‌شان با مسئولان آموزش‌و‌پرورش در سال تحصیلی1400-1399 بود از همین رو والدین زیادی یکصدا با هم جلوی این وزارتخانه ایستاده و مانع حضور فرزندانشان در کلاس درس شدند. به هر حال تمام این تجربیات جدید و بکر در این سال کرونایی رقم خورد و می‌توان از آن در برنامه‌ریزی‌های آینده استفاده کرد. سال تحصیلی1400-1399 در حالی تمام شد که چشم‌انداز سال تحصیلی آینده همچنان برای معلمان، دانش‌آموزان و والدین‌شان مبهم است.آیا مسئولین از تجربیات گذشته برای سال جدید تحصیلی استفاده خواهند کرد؟ آیا کلاس ها به صورت حضوری خواهد بود یا به صورت مجازی ادامه خواهد داشت؟ اگر آموزش و سال تحصیلی جدید به صورت حضوری باشد آیا فضای مجازی باز هم جایی در آموزش خواهد داشت؟

فاطمه هوشنگی/ دریا