دریانیوز: مطالعه کتاب فقط در بین شمار اندکی از ایرانیان جریان دارد و حتی بسیاری از دانش‌آموزان و دانشجویان نیز جز کتاب درسی، مطالعه دیگری ندارند. نظام آموزشی نیز دانش‌آموزان را به مطالعه تشویق نمی‌کند.متاسفانه محصولات فرهنگی و کتاب تبدیل به کالاهای لوکس شده  و در سبد خانوارها قرار ندارد.در روزهای پایانی سال ۲۰۱۹ میلادی و ماه های پایانی سال ۱۳۹۸ که کرونا بر جهان سیطره یافت، تاکنون، همه جهان در شهرهای گوناگون شاهد بسته شدن کتابفروشی‌ها به ویژه کتابفروشان محلی و کوچک بوده‌اند. برخی ناشران نیز کار خود را کوچک و تجمیع کرده اند و گاهی دو ناشر با هم ترکیب شده اند تا کار خود را ادامه بدهند. برخی کتابفروشان نیز کار خود را از فروش حضوری کتاب به اجاره یک انبار و فروش آنلاین کاهش داده و یا فضای کار خود را کوچکتر کرده اند، همه دنیا شاهد این رویدادها بوده اند و در ایران شرایطی به مراتب سخت تر تجربه شده است.

در چنین شرایطی بسیاری از ناشران تلاش کردند تا با استفاده از روش‌های میان‌بر و مقطعی، بخشی از آسیب و ضرری را که کرونا به صنعت نشر وارد کرده بود، جبران کنند. فروش آنلاین کتاب و ارسال آن به درب خانه‌ها، از جمله راهکار معمول در کشور بود که توانست تا حدودی میزان خسارت‌ها را جبران کند. اما به دلایل مختلف از جمله عدم فرهنگ استفاده از خرید اینترنتی در میان تمام سطوح و اقشار مردم و همچنین عرضه برخی از آثار به صورت رایگان در شبکه‌های اجتماعی از جمله معضلات در ماه‌های اخیر بوده که به بدنه نحیف نشر، نهیب دیگری زده است. اجرای طرح‌های فروش کتاب چندسالی است که در هر فصل انجام می‌شود اما اکنون تبدیل به یک نیاز شده است به این دلیل که وضعیت اقتصادی ناشران و کتابفروشان بهم ریخته است. به منظور رونق بخشیدن به بازار کتاب و ترویج کتابخوانی، معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از سال ۱۳۹۴ تسهیلاتی را در قالب یارانه خرید کتاب از طریق کتابفروشی های سراسر کشور، مستقیماً به خریداران کتاب پرداخت می کند. در این طرح کتابفروشی هایی که شرایط لازم را دارا باشند، پس از ثبت نام، می توانند کتاب های خود را که با شرایط تعیین شده مطابقت داشته باشند به خریداران بفروشند.این طرح که از آن با عنوان طرح‌های فصلی فروش کتاب یاد می شود از جمله امکاناتی است که کتابفروشان وجود آن را در ایام رکود فروش کتاب در همه‌گیری کووید ۱۹ ضروری می‌دانند. 

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از سال ۱۳۹۴ برای هدفمندکردن یارانه نشر طرح های فصلی فروش کتاب را آغاز کرد؛ در این طرح ها کتابفروشی ها می توانند روی فروش کتاب به خریداران تخفیف بدهند و مبلغ تخفیف داده شده را از وزارت خانه دریافت کنند. محسن جوادی معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره طرح‌های توزیع یارانه کتاب از طریق کتابفروشی‌ها (طرح‌های فصلی فروش کتاب) با اشاره به اهداف اولیه و ثانویه این طرح‌ها بیان کرد: باید در قالب طرح‌های مختلف از کتابفروشان حمایت کنیم و با سیاست‌های درست به تقویت فعالیت‌های آن‌ها کمک کنیم؛ تخفیف تنها راه حمایت نیست بلکه باید مسیر‌های مختلفی را طی کنیم.وی ادامه داد: باید تلاش کنیم کتابفروشی ها به جایگاه واقعی خود دست پیدا کنند و به عنوان پاتوقی برای مردم قرار گیرند که نه فقط مکانی برای فروش کتاب بلکه محلی برای عرضه فکر و جایی برای گفتگو بین نویسنده و مخاطبان باشند.

او با اشاره به تاثیر طرح یارانه‌های فصلی فروش کتاب در حوزه کتاب و کتابخوانی، عنوان کرد: یک سیاست و یک راه نمی‌تواند به تنهایی به توسعه فرهنگ کتابخوانی منجر شود و برای رسیدن به چنین هدفی باید مسیر‌های مختلفی طی کنیم و بحث طرح‌های توزیع یارانه از طریق کتابفروشی‌ها در واقع نقش حداقلی در برآورده کردن هدف اصلی را دارد.او در این زمینه گفت: باید دید در فضای کنونی چه اندازه می‌توانیم از طرح‌های فصلی فروش کتاب برای رسیدن به اهداف خود استفاده کنیم و اگر این نگاه را داشته باشیم نقش این طرح‌ها بد نبوده است؛ زیرا عد‌ه‌ای را به کتابفروشی‌ها کشانده و به شبکه خریداران کتاب و کتابفروشی‌ها منجر شده که ذخیره خوبی برای آینده است.معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ضمن بیان اینکه این شبکه ذخیره ارزشمندی برای آینده است، عنوان کرد: همچنین خریداران برای هر فصل منتظر آغاز این طرح هستند تا به کتابفروشی‌ها بیایند و خرید داشته باشند که همین موضوع نشان‌دهنده علاقه مردم به حوزه کتاب است تا از این فرصت‌ها استفاده کنند.وی بار دیگر با تاکید بر مثبت بودن نقش طرح‌های فصلی فروش کتاب بیان کرد: اما اینکه انتظار داشته باشیم همه مشکلات کتابفروشی‌ها با اجرای این طرح حل شود قطعا انجام نشده است؛ بلکه باید به اندازه خود طرح از آن توقع داشته باشیم.

خانواده عامل بسیار مؤثری در ایجاد عادت به مطالعه و ترویج فرهنگ کتابخوانی است. محیط و شرایط خانواده، روش تربیتی و آموزشی والدین، طرز تفکر و نگرش والدین در رابطه با مطالعه و کتابخوانی، وجود کتب و نشریات قابل دسترس و نیز سطح اقتصادی و پایگاه اجتماعی خانواده، نقش بسزایی در ایجاد فرهنگ کتابخوانی در خانواده و تقویت آن دارد.به‌کارگیری روش‌های بیان شده یا راهکارهای دیگری که ممکن است به ذهن خوانندگان برسد، می‌تواند شوق و انگیزه کتابخوانی در میان اعضای خانواده را افزایش دهد.از آن‌جا‌‌ که مطالعه در دوران کودکی یکی از عناصر اصلی و تاثیرگذار در شکل‌گیری شخصیت است؛ آشنا کردن کودکان با کتاب و کتابخوانی تاثیر بسزایی در رشد و تکامل هر چه بیشتر کودکان در تمامی ابعاد شخصیت دارد و بنابراین توجه به این مهم موجب تربیت افرادی سالم و در نهایت شکل‌گیری جامعه سالم خواهد شد.

بهاره محمد حسینی زاده/ دریا