دریانیوز: بعد از شیوع کرونا فعالیت‌های حضوری معلمان و دانش‌آموزان به‌صورت مجازی و در بستر شبکه آموزش دانش‌آموزی (شاد) در حال اجرا هستند.در چنین فضایی، خانه هر دانش‌آموز کلاس می‌شود و خانه و موبایل مهم‌ترین ابزار آموزش او محسوب می‌شوند. پس از تدریس های مجازی و همکاری بین دانش آموز، معلم و اینترنت بزرگترین دغدغه نظام های آموزشی در مورد ارزشیابی در فضای مجازی، مسئله اخلاق در ارزشیابی و در نتیجه قضاوت عادلانه ‏در مورد میزان کسب شایستگی‌های دانش‌آموزان خواهد بود. در آزمون‌ها و ارزشیابی‌های فضای مجازی برخلاف فضای واقعی، به ‏دلیل ماهیت آن یعنی کمتر بودن مراقبت‌ها و کنترل‌های معلمان و اولیاء مدرسه، احتمال بروز رفتارهای غیر اخلاقی بسیار بیشتر ‏است.

اگر به محدودیت‌ها و الزامات و تهدیدهای به وجود آمده به واسطه بیماری کووید 19 در حوزه آموزش به دقت نگاه کنیم متوجه ‏می‌شویم که تهدیدهای ایجاد شده برای جامعه آموزشی، فرصت‌هایی را برای تجربه ورزی به وجود آورده است که بدون تردید ‏هیچگاه، هیچ نظام آموزشی در جهان جسارت چنین تجربه‌ورزی را در این مقیاس بزرگ نداشته است. در نظام آموزش و پرورش ‏کشور جمهوری اسلامی ایران نیز علی‌رغم تمامی کاستی‌ها و نقاط ضعف آموزشی در این بحران که ناشی از عدم آمادگی و ‏آینده‌نگری برای مقابله با آن بوده است، خوب یا بد، موفق یا ناموفق، راضی یا  ناراضی این سال تحصیلی را هم پشت سر گذاشتن و به اتمام رسید.محتوای آموزشی، یکی از مهمترین عناصر آموزشی است که برترین نقش را در راستای یادگیری ایفا می‌کند. از این رو می‌توان آن را به عنوان اساسی‌ترین معیار ارزیابی مدارس مجازی به شمار آورد. یکی از اصول اساسی که سبب جذابیت محتوا می‌شود، توجه به نیازها و علایق دانش‌آموزان است. متاسفانه محتوای مکتوب که در مدارس ما تدریس می‌شوند، از کشش چندانی برخوردار نیستند. این محتواها غالبا مربوط به سال‌های گذشته بوده و تمامی مفاهیم مربوط به هر پایه را در بر نمی‌گیرد. علاوه بر این انعطاف اندکی دارند. از این رو تمامی دانش‌آموزان نمی‌توانند ارتباط موثری با آن برقرار کنند.

  در فضای حقیقی معلمان ملزم به تدریس کامل چنین محتوایی هستند و اختیار چندانی در رابطه با تغییر آن ندارند اما در فضای مجازی، کنترل‌های بیرونی چندان حاکم نیست و معلمان می‌توانند به تغییر و تولید محتوا بپردازند. بر این اساس آنها می‌توانند با در نظر گرفتن علایق و نیازهای دانش‌آموزان خود ساختار محتوا را تنظیم کنند. چنین محتوایی قدرت جذب دانش‌آموزان را بیشتر می‌کند. جذابیت چنین محتوایی زمانی بیشتر می‌شود که معلمان زبده بتوانند با مشارکت هم، مفاهیم اساسی را با مثال‌ها و راه‌حل‌های قابل فهم ارائه کنند. در این رابطه مدارسی موفق‌تر عمل می‌کنند که از تیم  آموزشی بهتری برخوردار باشند.

بدون شک آخرین مرحله ماراتون آموزشی، یعنی اجرای ارزشیابی و قضاوت در مورد شایستگی‌های دانش‌آموزان آن‌هم در ‏کلاس‌های مجازی به عنوان اولین تجربه در مقیاس ملی نیز خالی از خطا و اشتباه نخواهد بود، ضمن اینکه تجارب دست‌اندرکاران ‏نظام آموزشی در این رخداد، بسیار با ارزش خواهد بود زیرا داده‌های به دست آمده در صورت یک پیمایش میدانی می‌تواند تجارب ‏موفقیت آمیز، ناموفق، ابتکارات فردی معلمان، تلاش‌های سیاستگذاران آموزشی، تاثیرات روانی چنین رویکردی بر دانش‌آموزان و ‏خانواده‌های آن‌ها را به تصویر بکشد که بدون شک در برنامه‌ریزی‌های آتی آموزش‌های مجازی بسیار مفید خواهد بود.در نتیجه ‏باید از این فرصتِ به اجبار پیش‌آمده، حداکثر استفاده را نمود.‏ نمونه‌هایی از این رفتارها در فرآیند اجرای آزمون‌ها در فضای مجازی می‌توانند کمک گرفتن از افراد ثالث، به اشتراک ‏گذاری پاسخ‌ها بین دانش‌آموزان یک کلاس به روش‌های گوناگون، استفاده از مواد و منابع آموزشی به هنگام آزمون و… باشد. ‏ در هر مدرسه و سیستم آموزشی، عناصری موجود هستند که چارچوب و ساختار آموزش را در بر می‌گیرند.

زمانی که این عناصر به شکل مطلوب اجرا شوند، در هر فضایی آموزش سودمند را به دنبال دارند. عناصر آموزشی نامبرده شامل: محتوا، روش تدریس، هدف‌های آموزشی و ارزشیابی آموزشی می‌شوند. این عناصر به عنوان معیارهای ارزیابی مدارس محسوب می‌شوند. از این رو در انتخاب مدارس در فضای فیزیکی یا مجازی، می‌توان از آن‌ها به عنوان ملاک سنجش استفاده کرد. برای از بین‌ بردن امکان تقلب، معلمان در ارزشیابی باید از حیطه دانشی (انتقال دانش) و بازخورد گرفتن از دانش‌آموزان خارج و وارد حیطه‌های ارزشمندتری شوند؛ مانند طرح پرسش و جست‌وجوگری در پاسخ پرسش‌ها. برای اطمینان از صداقت در پاسخگویی دانش‌آموزان بهتر است از آن‌ها بخواهیم به طرح سؤال بپردازند. به این ترتیب، امکان تقلب بسیار کاهش می‌یابد، زیرا دانش‌آموزان وادار به فکرکردن می‌شوند. می‌توان از رفتار اخلاقی و مراقبتی والدین و اعضای خانواده در درستی برگزاری آزمون‌های مجازی بهره برد.

بهتر است معلمان معیارهای سنجش را با مشارکت دانش‌آموزان تعیین کنند تا هم باری از دوش معلمان برداشته شود، هم دانش‌آموز در بعد درک معیارهای قضاوت توانمند شود. علاوه بر این‌ها، به هنگام ارزشیابی، استفاده از بازخوردهای توصیفی مناسب به‌صورت صوت، متن و استیکرهای موجود که از امکانات فضای مجازی (و برنامه شاد) است، می‌تواند دانش‌آموزان را چند قدم در یادگیری به جلو سوق دهد.در این بین مدیرکل آموزش و پرورش هرمزگان اخیراً اظهار کرد: آموزش و پرورش استان مطابق شاخص‌های تعیین شده که به صورت سالانه توسط سازمان مدارس و مراکز غیر دولتی و توسعه مشارکت‌های مردمی وزارت آموزش و پرورش ارزیابی می‌شود، توانست رتبه برتر کشور را از آن خود کند.حال این سوال پیش می آید در صورتی که در آموزش رو در رو چندان حرفی برای گفتن نداشتیم چه اتفاقی افتاده است که در آموزش از راه دور توانستیم رتبه  برتر کشور را کسب نماییم؟آیا همت مثال زدنی معلمان  منجر به این دست آورد شده است و یا اینکه دانش آموزان ازاین نوع روش تحصیل استقبال کرده اند؟

  به هر حال با کسب چنین جایگاهی و با توجه به اینکه سطح علمی در مدارس و نحوه تربیت دانش آموزن خود پله ای برای پرتاب به سوی دانشگاه های مهم و البته معتبر محسوب می شود باید دید که پس از بدست آمدن نتایج کنکور 1400 ، استان هرمزگان می تواند همچون بالاترین نمره های ارزیابی،  در کسب قبولی رتبه های برتر دانشگاه نیز جایگاه والا بدست آورد یا مانند سال های گذشته در لیست قبولی ها، استان هرمزگان جزء آخرین استان ها در میزان قبولی می شود. چراکه با کسب همچین جایگاه برتری انتظاری جز پیروزی های چشمگیر در کنکور مد نظر نیست، البته بماند که خود آزمون کنکور مهارت های ویژه ای می طلبد که آن هم نیازمند آموزش در مدارس می باشد ولی اگر صرفا به قبولی تعداد انگشت شماری از دانش آموزان  استان در دانشگاه های کشور بسنده کنیم و همان ها را دلیلی بر موفقیت خود بدانیم باید مطئمن شد که حتما جایی از کار می لنگد.

بهاره محمد حسینی زاده/ دریا