دریانیوز: چه اتفاقی افتاد که جهان ناگهان درگیر گرفتاری بزرگی چون همه‌گیری کرونا شد؟ چه کسی مقصر بود؟ روش‌های کنترل و مهار این همه‌گیری‏، چه تاثیری بر اقتصاد‏، فرهنگ و حتی آزادی‌های فردی می‌گذارد؟ این روزها فهم کرونا به عنوان یکی از مهم‌ترین پدیده‌هایی که کلام ‌روایت‌ جامعه مدرن را به چالش کشید، به «مساله» روز اصحاب اندیشه بدل شده است. اندیشمندان مطرح دنیا بر مبنای تأثیراتی که کرونا گذاشت به ارائه تفکرات خود درباره جوامع در پس از کرونا پرداخته‌اند. اثرات کرونا ثابت کرد که این پدیده صرفاً پزشکی نیست، اما فهم آن نیازمند چه مولفه‌هایی است؟ فهم کرونا و تاثیراتش بر جامعه ایران نیز با توجه به وضعیت پیشاکرونایی ما، بدل به مسأله‌ای بغرنج شده است، اما در این نکته شکی نیست که کرونا وجوه نابسامان فرهنگ پیشاکرونایی ما را برجسته کرد.جهان پیش از شیوع کرونا هم شاهد همه‌گیر شدن بیماری‌هایی بوده است.

تازه‌ترین آن‌ها را شاید بتوان همه‌گیری آنفولانزای اسپانیایی در ۱۹۱۸ بود و یکی از تاثیرگذارترین‌ها، شیوع طاعون در قرن چهاردهم که به نام طاعون سیاه یا مرگ سیاه از آن یاد می‌شود. اما شاید بشر مغرور به پیشرفت در دانش پزشکی‏، فناوری‌های فضایی، ژنتیکی و غیره‏ گمان نمی‌کرد ویروس تاجدار‏ بتواند نظم برساخته‌اش را مختل کند‏، پایه‌های اقتصادش را بلرزاند و چنین ارزان جان عزیز شهروندان جهان را بگیرد. هر چند با ورود واکسن‌ها، جهان به پایان این فاجعه امیدوار شد، اما در دسترس نبودن واکسیناسیون برای همه، تاکنون نتوانسته کشورها را ایمنی جمعی مورد نظر برساند. هنوز هم روزانه شهروندان زیادی به این بیماری مبتلا می‌شوند و عده‌ زیادی جان خود را از دست می‌دهند. اما چرا ناگهان در حالی که اغلب مردم جهان - به غیر از آن‌ها که دغدغه‌های محیط زیستی دارند یا کسانی که با تماشای فیلم‌های وحشت آخرالزمانی انتظار وقوع هر فاجعه‌ای را می‌کشند - توقع این همه‌گیری را نداشتند، کرونا شیوع پیدا کرد و همه زندگی ما را تغییر داد؟

و آیا ما دوباره روی زندگی پیش از همه‌گیری کرونا را خواهیم دید؟«کلاوس شواپ» بنیان‌گذار مجمع جهانی اقتصاد و «تیه‌ری ماله‌ره» دستیار اجرایی مؤسسه مانتلی باومتر، در  کتاب «کووید ۱۹؛ بازتنظیم بزرگ»، می‌نویسند که جهان هرگز به وضعیت عادی پیش از کرونا بازنمی‌گردد. آن‌ها معتقدند آثار همه‌جانبه همه‌گیری و سازوکارهای مقابله کشورها با این بیماری، چنان وسیع و عمیق اند که نظم جدیدی بر جهان حکم‌فرما خواهد شد. این نظم جدید لزوما مطلوب، عقلانی و در جهت نجات زمین نیست، اما شاید زمینه‌ساز آن باشد. بدیهی‌است می‌توان با تمرکز بر هر اتفاقی، جهان را به پیش از آن و پس از آن تقسیم کرد. اگر این تقسیم‌بندی را یک مدل جدید برای درک جهان اطراف‌مان فرض کنیم، باید دید آیا این مدل، می‌تواند بر درک تغییرات ایجاد شده موثر باشد یا خیر.برخی از تغییرات هستند که مستلزم یک ماشه یا کاتالیزور برای اتفاق افتادن هستند، به خصوص اگر تغییراتی باشند که ریشه در رفتارهای از روی عادت انسان‌ها داشته باشند.اصولاً  وقتی آدم‌ها به چیزی عادت کردند، بدون تاثیر بیرونی آن را ترک نخواهند کرد.

فرض کنید من عادت به خرید ملزومات مصرفی روزمره از سوپرمارکت دارم، حتی اگر هیچ تفاوت تجربی و قیمتی هم در خرید آنلاین اقلام مورد نیازم وجود نداشته باشد، احتمالاً به سادگی یا با احتمال بالایی به سمت خرید آنلاین نخواهم رفت، مگر در شرایطی که نیرویی بیرونی (قرنطینه، اصرار یک دوست، اجبار و ...) منجر به خروج من از ناحیه امن عادت‌ها شده و دست به خرید آنلاین بزنم. حال وقتی این رفتار را در مقیاس بزرگ‌تر جامعه در نظر بگیریم، بحران‌هایی همچون شیوع کرونا می‌توانند منجر به شتاب گرفتن تغییر عادت‌ها و رفتارها شوند.

مریم عباس زاده/ دریا