دریانیوز: بر اساس تعریف سازمان جهانی بهداشت (WHO)، طب سنتی به دانش، مهارت و عملکردهایی بر اساس تئوری، عقاید و تجربیات بومی فرهنگ های مختلف اطلاق می شود که با هدف حفظ سلامتی، پیشگیری، تشخیص، بهبود و درمان بیماری های جسمی و روحی بکار گرفته می شوند. طب سنتی ایرانی شامل مجموعه‌ای از تمام دانش و دستورالعمل‌هایی است که از زمان باستان (از حدود 8 هزار سال پیش از میلاد) تاکنون در ایران برای تشخیص، پیشگیری و درمان بیماری بکار برده می‌شده است. طب سنتی ایران از دو شاخه اصلی تئوری (که در مورد وضعیت و تغییرات بدن انسان و علل و نشانه‌های سلامتی و بیماری بحث می‌کند) و عملی (دانش چگونگی حفظ سلامتی و چگونگی بازگرداندن آن پس از بروز بیماری‌ها) تشکیل می‌شود.

در طب سنتی ایرانی، عملکردهای فیزیولوژیک بدن بر مبنای هفت فاکتور سنجیده می‌شوند که عبارتند از: عناصر (ارکان)، مزاج، اخلاط، ارگان (اعضا)، ارواح، قوا و عملکرد (افعال) که توجه اصلی بر پیشگیری از بیماری است تا درمان آن. بر این اساس شش فاکتور مهم و ضروری برای حفظ سلامتی عبارتند از: هوا، نوشیدنی و غذا، خواب و بیداری، تخلیه و نگهداری، تحرک فیزیک و آرامش، فعالیت ذهنی و آرامش روحی.  طبیبان یا همان پزشکان قدیم با تبحری که در شناختن مزاج‌ ها داشتند، دخالت وضع مزاجی فرد را، از موی سر تا ناخن پا در هر یک از بیماری‌‌‎ها پیگیری می ‌کردند و معیار تشخیص و درمان کلیه بیماری ‌ها را، توجه به مزاج اصلی و عارضی بیماران قرار داده بودند. این پزشکان باستانی از این طریق منشأ اختلالات و عوارض بدن، بیماری ها را تشخیص داده و به درمان آن می‌پرداختند.شاید برای بسیاری از افراد جالب باشد که در طب سنتی ایرانی روان درمانگری که همان روانشناسی است نیز وجود دارد. بر اساس تئوری کلی اخلاط،  به وجود آمدن بیماری‌ های روانی از بعد فیزیولوژیک یا بیولوژیک به دلیل افزایش یا کاهش کمی یا کیفی یکی از اخلاط چهار گانه (صفرا، دم، بلغم و سودا) در کل بدن یا سیستم اعصاب مرکزی است که با متعادل کردن آن اخلاط می ‌توان سلامت را به  بیمار بازگرداند. در طب سنتی ایران علت اغلب بیماری‌ها ناشی از برهم خوردن تعادل اخلاط و مزاج است.

لذا درمان یا تجویز دارو نیز عمدتا با هدف بازگرداندن این تعادل از طریق استفاده از مزاج‌های متضاد آن پایه‌ریزی می‌شود. مثلا اگر بیماری در اثر سردی طبع ایجاد شده باشد، درمان آن از طریق تجویز موادی با طبع گرم صورت می‌گیرد.مبنای حفظ سلامت تن بر اساس آموزه‌های طب سنتی، حفظ تعادل مزاجی بدن است  بر این اساس، برخی از آموزه‌های طب سنتی ممکن است حتی خلاف برخی از آموزه‌های رایج در حوزه نظام سلامت فعلی باشد به این معنی که برخی از باورهای رایج تغذیه‌ای میان توده مردم با آنچه در منابع طب سنتی برای حفظ سلامت و پیشگیری از بیماری‌‌ها ذکر شده، در تضاد است!امروزه بحث های زیادی در رابطه با طب سنتی شده و اظهار نظرهای غیر علمی و بی اساس بسیاری از افراد غیر متخصص به لطف تریبون های ایجاد شده توسط شبکه های اجتماعی به گوش مردم می رسد. مثلا چندی پیش خبر فوت موسس پیک شفا و مدعی درمان قطعی کرونا با روش های ابداعی طب سنتی بر اثر کرونا در شبکه های اجتماعی و رسانه های مختلف منتشر و دست به دست شد و واکنش‌های زیادی به دنبال داشت.

در صورتی که خود فرد مدعی ساخت دارو درمان کرونا بود و مردم را از درمان های علمی و واکسن دور می کرد.این موضوع سبب شده است که از یکسو افرادی با پذیرفتن این مطالب غیر علمی، سلامت خود و خانواده خود را به خطر انداخته و از سوی دیگر، بخش دیگری از مخاطبان با شنیدن حرف های غیر منطقی و غیر علمی که به نام طب سنتی و طب ایرانی – اسلامی از آن یاد می شود، به طور کلی نسبت به این حوزه بدبین شوند. یکی از باورهای غلطی که در عموم مردم در رابطه با طب سنتی دیده می‌شود این است که گیاه‌ درمانی را همان طب سنتی تلقی می‌ کنند. در این رابطه باید گفت که گیاه ‌درمانی یکی از زیر مجموعه‌ های طب سنتی به‌ ویژه طب ایرانی است. به‌طورکلی طب سنتی ایرانی، شاخه ‌ای از علوم سلامت است و هدف آن حفظ صحت، رفع بیماری و بازیابی توان آسیب دیدگان محسوب می‌شود. از سوی دیگر نباید باورهای خرافی و موارد ضد علم را با طب سنتی اشتباه گرفت. در سال‌های اخیر برخی افراد با ادعای ترویج طب سنتی اقدام به تجویز مواردی بعضاً خطرناک و تهدیدکننده سلامت می‌کنند.در حال حاضر در ایران، طب ایرانی به رسمیت شناخته‌شده و هرساله توسط وزارت بهداشت، تعرفه خدمات تشخیصی و درمانی آن اعلام می‌ شود. به اعتقاد دفتر طب سنتی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، ورود طب ایرانی به نظام سلامت، فرصتی برای توسعه و تولید فرآورده‌‌ها و داروهای گیاهی در کشور به‌حساب می‌‌آید و می‌توان گفت با ادغام طب ایرانی و پزشکی نوین در نظام سلامت کشور، در حال حاضر طب سنتی به‌عنوان بخشی از نظام سلامت در کشور پذیرفته‌ شده و به‌عنوان یک طب تلفیقی با پزشکی نوین مورد استفاده قرار می ‌گیرد.

محمد هادی صادقی/ دریا