دریانیوز: بیماری کووید ۱۹ از اواخر سال ۲۰۱۹ میلادی در سراسر جهان گسترش یافت و تاکنون جان تعداد زیادی از مردم جهان را گرفته است.این همه‌گیری سبب آشفتگی و تنش بسیار در سیستم‌های بهداشتی، اقتصادی و سیاسی دنیا شده است.اولین مورد ابتلا به کروناویروس در ایران به‌صورت رسمی در ۳۰ بهمن ۱۳۹۸ تأیید شد.   پیش از این تاریخ، با انتشار سریع بیماری در نقاط مختلف جهان و گمانه‌زنی‌ها از احتمال ورود بیماری به ایران، گفته‌هایی پیرامون آمادگی برای مقابله با این بیماری، و از جمله تحقیقات برای ساخت واکسن مطرح شد. در این زمان، تحقیقات پیرامون واکسن در تعدادی از کشورها از جمله چین، آلمان، و ایالات متحده آغاز شده بود، اما امکان، اثربخشی و زمان لازم برای ساخت این واکسن در ابهام قرار داشت.

واکسیناسیون برای بیماری کووید 19 یک برنامه ایمنی‌سازی جمعی با کمک واکسن‌های تولید شده در مقابل  کرونا ویروس، پس از دنیاگیری کووید_19 است. این برنامه در ۲۱ بهمن ۱۳۹۹ با تأیید و واردات واکسن اسپوتنیک ۵ از روسیه و با تزریق به پسر وزیر بهداشت آغاز گردید.با انتشار نتایج تحقیقات فاز نهایی واکسن توسط شرکت‌های فایزر و بیوان‌تک در ۱۹ آبان و در ادامه آن دیگر واکسن‌ها نظیر آکسفورد-آسترازنکا، اعلام گردید که واکسن‌های ایرانی نیز به آستانه ورود به مراحل تست انسانی رسیده‌اند. همزمان، اعلام شد که مذاکرات برای واردات واکسن نیز آغاز شده و ایران، با در نظرگرفتن شرایط ویژه توزیع هر واکسن، برای سه مدل مختلف واکسن از طریق کوواکس که دربردارنده واکسن‌های فایزر و مدرنا نیز هست ثبت‌نام کرده‌است.

در ۱۶ دی ۱۳۹۹ رئیس بانک مرکزی از واریز پیش‌پرداخت خرید ۱۶ میلیون و ۸۰۰ هزار دز واکسن به حساب کارگزار سازمان بهداشت جهانی خبر داد. در ۱۹ دی ۱۳۹۹، مقام معظم رهبری، واردات «واکسن آمریکایی و انگلیسی» به ایران را ممنوع اعلام کرده و با اشاره به پرونده خون‌های آلوده، بیان داشتند که نسبت به فرانسه هم «خوش‌بین» نیستند، اما واردات واکسن از کشورهای دیگر را بدون مانع خواندند.به دنبال ممنوعیت واردات واکسن‌های آمریکایی و انگلیسی، ورود ۱۵۰ هزار دز واکسن فایزر از سوی جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران لغو شد.

تولید واکسن داخلی
نخستین واکسن ایرانی کووید-۱۹ که به مرحله کارآزمایی بالینی رسید توسط گروه دارویی برکت و شرکت شفا دارو با نام (کوو ایران برکت) توسعه یافت. بنا به اطلاعات منتشرشده توسط سازمان جهانی بهداشت، این واکسن با فناوری ویروس غیرفعال ساخته شده‌است. این واکسن تا ۱۰ بهمن ۱۳۹۹ به ۳۵ داوطلب از مجموع ۵۶ داوطلب تزریق شده‌است که به گفته حامد حسینی، مدیر مرکز کارآزمایی بالینی دانشگاه علوم پزشکی تهران، وضعیت عمومی تمام آنان «مطلوب» بوده و «عارضه خارج از انتظار» در آنان مشاهده نشده‌است.

بنا به گفته حسن جلیلی، مسئول گروه تحقیقاتی تولید واکسن در ستاد اجرایی فرمان امام، کوو ایران برکت در ایجاد ایمنی در برابر نمونه جهش‌یافته‌ای از کووید-۱۹ که نخستین بار در بریتانیا مشاهده شد، موفق بوده‌است. علاوه بر کوو ایران برکت، مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی هم به تلاش برای توسعه واکسنی بر پایه «پروتئین نوترکیب» پرداخت و در ۲۹ دی ۱۳۹۹، گزارش شد که این واکسن مجوز کارآزمایی بالینی را دریافت کرده‌است. علاوه بر تلاش برای توسعه و آزمایش واکسن (کووایران برکت) و واکسن مؤسسه رازی، همکاری با کوبا در خصوص انجام تحقیقات بالینی و تولید واکسن سوبرانا ۰۲ تحت عنوان پیشرفته‌ترین واکسن از بین چهار واکسن ساخت کوبا، پیگیری شده‌است.

واکسیناسیون در ایران
  واکسیناسیون در ایران به صورت اولویت‌بندی شده و در چند مرحله اجرا شد و هنوز ادامه دارد.فاز عمومی که در آن واکسن در دسترس همه افراد قرار خواهد گرفت قرار است از زمستان ۱۴۰۰ شروع شود و انتظار می‌رود تا اسفند ۱۴۰۰ حدود ۶۰ درصد جمعیت ایران واکسینه شده‌باشند. اما روند واکسیناسیون در برهه زمانی  کوتاهی عقب افتاد و و در روند واکسیناسیون وقفه ایجاد شد .وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی  نیز گفته است: هیچ جای دنیا وزیر بهداشت مسوول آوردن واکسن نیست، برخی این حرف‌ها را در افکار عمومی می‌زنند، وزارت بهداشت تزریق را به عهده دارد. در یک دوره کوتاه از مرز تزریق 430 هزار دُز واکسن کرونا در یک شبانه روز، عبور کردیم و به بیش از این خواهیم رسید.

  فروشندگان واکسن به ایران به قرارداد عمل نمی کنند
(۰۱ مرداد ۱۴۰۰) مقام معظم رهبری گفتند: «اختلالی در برخی از موارد در مسئله تقسیم واکسن بین مردم به وجود آمد که البته عمدتا ناشی از بدقولی کسانی بود که قول داده بودند واکسن را به ما بفروشند و بدقولی کردند.(۱۲ تیر ۱۴۰۰)  رییس جمهور حسن روحانی گفت: «در مساله واکسن در کشور شرایط روز به روز بهتر می‌شود. البته باید واکسن بیشتری در اختیار داشته باشیم. اگر کشورهایی که با آنها قرارداد بسته‌ایم و حتی پول آن را هم پرداخت کرده‌ایم واکسن را در اختیار ما می گذاشتند الان شرایط بهتری داشتیم. پول کوواکس را پرداخت کردیم و قرار بود ۱۶ میلیون و ۸۰۰ هزار دز را به ما تحویل دهد ولی از آن قولی که به ما داده عقب است و مقدار کمی را به ما داده‌اند. اگر مابقی برسد می‌تواند به ما کمک کند.

(۲۸ تیر ۱۴۰۰)  مدیر کل روابط عمومی وزارت بهداشت «کیانوش جهانپور»گفت: علت اصلی تاخیر یا وقفه در روند واکسیناسیون در ایران خلف وعده طرف های فروشنده واکسن به ایران در کشورهای روسیه، چین، هند و تولیدکنندگان واکسن آسترازنکا بود. هند که بعد از تحویل حدود ۱۳۵ هزار دز واکسن کواکسین شرکت باهارات با حکم دادستان حیدرآباد تحویل واکسن به ایران را متوقف کرد و محموله های بعدی ارسال نشد. روس ها نیز حجم تولید بالایی ندارند. بر اساس قرارداد با این کشور قرار بود ۶۲ میلیون واکسن اسپوتنیک به ایران تحویل شود که عملا حدود ۲ میلیون واکسن تحویل شد. امید ما به تولید مشترک این واکسن در داخل کشور است.(۱ تیر ۱۴۰۰) دکتر کیانوش جهانپور گفت: «ما ۱۶ میلیون و ۸۰۰ هزار دز سفارش قطعی از سازوکار کووکس داریم که از این میزان دومیلیون و ۱۰۰هزار دز آمده است. البته تعهد کواکس ظرف بهار سه‌میلیون و ۲۰۰ هزار دز بود.

کواکس تعهد کرده است که تا پایان سال ۲۰۲۱، بالغ بر ۱۶میلیون و ۸۰۰ هزار دز واکسن به ما ارایه دهد.» «تهیه واکسن از چین هم در دستور کار بود و چین هم قول ۱۰میلیون دز واکسن برای فصل بهار را به ما داده بودند که تاکنون سه‌میلیون و ۶۵۰ هزار دز آن محقق شده است. برای تابستان هم قول ۱۰میلیون دز داده شده بود که باید منتظر ماند تا ببینیم این اتفاق خواهد افتاد یا خیر.(در ۳ مرداد ۱۴۰۰) دلایل تاخیر در ورود واکسن روسی به ایران اعلام شد. کاظم جلالی سفیر جمهوری اسلامی ایران در روسیه گفت: در دیدارهایی که با مقامات روس داشتم اعلام کردند که به دلیل اولویت داشتن واکسیناسیون در این کشور و کمبود تولید واکسن در حال حاضر هیچ گونه ارسال واکسنی به خارج انجام نمی شود.

* دلایل کندی تولید واکسن های داخلی
  کووایران برکت
شایعاتی مبنی بر بروز مشکل و ایراد در خط تولید واکسن کوو ایران برکت و از بین رفتن یک میلیون و ۲۰۰هزار دز کوو برکت در هنگام ریختن آن ها در ویال های مخصوص منتشر شد اما بعد روابط عمومی شرکت دارویی شفافارمد طی اطلاعیه ای اعلام کرد که این خبر کذب است.متن اطلاعیه به شرح زیر است: «در راستای شفاف‌سازی برای اذهان عمومی ملت شریف ایران اعلام می کنیم که هرگونه بروز مشکل و ایراد در خط تولید واکسن کوو ایران برکت کذب است.» «در تاریخ ۲۵ خردادماه، تولید در خط اول کارخانه سرعت گرفت و درکمتر از یک ماه نزدیک به ۳ میلیون دز واکسن تولید شده و درمراحل کنترل کیفی قرار گرفته و ازاین تعداد ۷۰۰ هزار دز تحویل وزارت بهداشت شده است.
  خط تولید اسپوتنیک وی
(در ۲۸ تير ۱۴۰۰) علیرضا رئیسی سخنگوی ستاد ملی مقابله با کرونا گفت: اسپوتنیک خط تولیدی به ایران داده که به درد ما نمی‌خورد. اگرچه واکسن‌های اسپوتنیک تولید مشترک در ایران تولید می‌شوند و ایران در اولویت دریافت این واکسن هاست اما قطعی و حتمی این واکسن‌ها برای ایران نیست و ما روی آن حساب نکرده ایم. (در ۰۴ فروردين ۱۴۰۰) سخنگوی وزارت بهداشت «کیانوش جهانپور» گفت: با توجه به عرضه ناکافی رزین و ژل، تولید مشترک واکسن اسپوتنیک وی در ایران و سایر مراکز خارج از فدراسیون روسیه نیز با تاخیر روبرو خواهد بود. رییس سندیکای دارو‌های انسانی علت توقف تولید واکسن مشترک با ‎روسیه را عرضه ناکافی ژل بیان کرد.  

  پاستورکو (سوبرانا ۰۲)
(در ۲۲ تیر ۱۴۰۰) کیانوش جهانپور سخنگوی سازمان غذا و دارو گفت: خط تولید نیمه‌صنعتی واکسن پاستور هم آغاز به‌کار کرده و نخستین محموله‌های آن پس از پایان تست‌های فنی با ۱۴۴ هزار دز تحویل خواهد شد. احتمالا در آبان‌ماه تولید این واکسن بتواند در مقادیر قابل‌توجهی انجام شود. (03/۰۵/۱۴۰۰) مدیرکل دارو و مواد تحت کنترل سازمان غذا و دارو، سید حیدر محمدی گفت: بر اساس قراردادی که با کشور کوبا بسته شده در مرحله اول این کشور حدود ۱۵۰ هزار دز واکسن به ما تحویل داد که در واقع بیش از ۴۰ هزار دز آن برای مطالعات بالینی مصرف شد و مابقی به همراه آنچه در هفته های آتی در خط تولید نیمه صنعتی به تولید برسد، تحویل وزارت بهداشت خواهد شد.

  نقش واکسیناسیون بر قطع زنجیره کرونا
  به گفته مسعود یونسیان، اپیدمیولوژیست و استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران، عقلانی‌ترین راه فعلا واکسیناسیون است. چراکه از لحاظ نظری اگر ما از همین امروز به مدت دو هفته کل مردم را در خانه قرنطینه کنیم، باید تعداد مرگ و میر ها کاهش پیدا کند. اما تجربه ۱۸ماهه در مقابله با این ویروس چیز دیگری را نشان می‌دهد. کشورهایی مانند انگلستان که واکسیناسیون را نسبتا به طور کامل انجام داده‌اند، علیرغم اینکه در مواجهه با واریانت دلتا دچار مشکلاتی شده‌اند، اما شرایط کشورهایی مانند هندوستان و ایران در مواجهه با این جهش بسیار بدتر است. هندی‌ها هم جشن انتهای کرونا را گرفتند، اما فاجعه انسانی بزرگی رخ داد.مسعود مردانی عضو کمیته علمی ستاد ملی مبارزه با کرونا گفت: اگرچه رعایت دستورالعمل‌ های بهداشتی مانند ماسک‌ گذاری و فاصله اجتماعی می‌تواند پیک‌ های مربوط به کرونا را به تعویق اندازد؛ اماکنترل کامل بیماری کرونا تنها از طریق واکسیناسیون امکانپذیر است.

مردانی در خصوص اهمیت تولید واکسن در کشور اظهار داشت: در ستاد ملی مبارزه با کرونا کمیته ای  به نام کمیته واکسیناسیون تشکیل شده است  که منشوری به نام منشور واکسیناسیون کشور دارد. در این منشور اولویت های تزریق واکسن مشخص شده است. اما نکته‌ای که بسیار حایز اهمیت است، این است که در حال حاضر بعد از ۱۶ ماه شیوع و گسترش اپیدمی کرونا در دنیا، محققان به این نتیجه رسیده اند که روش‌ های مقابله با کرونا مثل شستشوی دست‌ ها، فاصله گذاری اجتماعی، پرهیز از مسافرت‌ های غیر ضروری، عدم شرکت در تجمعات و استفاده از ماسک تنها می‌توانند وقوع اپیدمی کرونا را برای مدتی به تعویق بیندازند و از پیک‌ ها جلوگیری کنند؛ اما آنچه اهمیت دارد، این است که گفته می‌شود واکسیناسیون می‌تواند شر این ویروس را از سر ما در جامعه کم کند. پس واکسیناسیون یکی از راه های موثر کنترل بیماری کرونا است.وی افزود: محققان در کشور های اروپای غربی مانند کانادا و استرالیا بر اساس تجارب خود به این نتیجه رسیده اند که اگر بیش از ۷۰ درصد جامعه واکسینه شوند، عملا زنجیره انتقال بیماری قطع می‌شود و دیگر مورد جدیدی اتفاق نمی افتد که بیماری یا اپیدمی و یا طغیان بیماری صورت بگیرد.

به همین خاطر است که اکنون همه کشور ها بر روی واکسن کرونا خیلی خوب کار کرده و یا می‌کنند و هم و غم کشورهای مختلف تعجیل و تکمیل در پروژه واکسیناسیون است.مردانی درباره اخبار و اطلاعاتی که در فضای مجازی حول واکسن کرونا منتشر می‌شود، توضیح داد: در فضای مجازی اخبار و اطلاعات بسیاری به صورت جوک، کنایه و از این نوع مطالب وجود دارد که منجر به پدیده‌ای به نام واکسن هراسی شده‌اند. بسیاری از ما سوال می‌کنند که آیا پدرشان یا پدربزرگشان که بیماری‌های زمینه ای دارند، واکسن را بزنند یا خیر؟ اتفاقا به نظر ما پزشکان برای این افراد زدن واکسن واجب شرعی و کفایی است. چون افرادی که در سنین ۳۰ یا ۳۵ سالگی بیماری کرونا را می‌گیرند دچار مشکل خاصی نمی‌شوند اما بیشترین میزان مرگ و میر کرونا در افراد مسن و بالای ۷۰ سال که بیماری‌های قلبی، ریوی، کلیوی و دیابت دارند، دیده می‌شود و حالا اگر این افراد درباره لزوم واکسینه شدن شکی کنند، واقعا فاجعه پیش خواهد آمد، بطوریکه حتی نمی‌شود تبعات و پیامدهای آن را جمع کرد.با این تفاسیر مردم باید به شایعات افراد کم‌اطلاع و بعضا مغرض در رابطه با بالارفتن امکان ابتلای افراد واکسینه‌شده به ویروس دلتا توجه نکنند  و هر چه سریع تر برای ثبت نام در سایت های نوبت دهی واکسیناسیون اقدام کنند و در نظر داشته باشند که ایمنی واکسیناسیون همچنان به علت تزریق نکردن دوز دوم، ناقص است.

وقتی ما واکسن می‌زنیم تا زمانی که دوز دوم را نزدیم، نه تنها از بیماری مصون نیستیم، بلکه به علت سهل انگاری و احساس امنیت کاذب، بیشتر در معرض خطر ابتلا قرار خواهیم داشت. پس اگر می‌خواهیم در زمینه مبارزه با کرونا موفق باشیم، حتما باید همه مروج سلامت باشیم و از هر زمانی که واکسن در اختیارمان قرار گرفت استفاده کنیم.البته این نکته نیز قابل ذکر است که ایمنی واکسن‌ها به طور کلی پس از دوز دوم حدود ۹۰ درصد و ایمنی در مقابل ابتلای خفیف و بدون علامت ۵۰ تا ۷۰ درصد است. به همین علت اگر واکسینه هم شده باشیم، ممکن است با ابتلا به موارد خفیف، ناقل ویروس باشیم و به همین سبب باید پس از تزریق واکسن هم از حضور در اجتماعات و اماکن شلوغ خودداری کنیم.

فاطمه هوشنگی/ دریا