دریانیوز: در بحبوحه التهاب و اضطراب ناشی از همهگیری ویروسی که روزانه دهها تن از هموطنانمان را به کام مرگ فرو میبرد، موضوع مهم دیگری به حاشیه رفته است؛ این موضوع چیزی نیست به جز چالشهای جمعیتی اشاره شده اخیر که نمیتوان از نقش کرونا در تشدید این چالشها در سال جاری چشمپوشی کرد. سال ۹۹ با بحران کرونا و تبعات آن در توقف و نگرانی خانوادهها از فرزندآوری همراه بود. زخم کهنه چالشهای جمعیتی در کشور حالا با کرونا میتواند عمیقتر شود. ایران تا ۳ دهه آینده جزو پیرترین کشورهای دنیا است، تا چندسال پیش ایران جوانترین کشور دنیا بود، اما با روند کنونی رشد جمعیت کشور تا سال ۱۴۳۰ ایران احتمالاً یکی از سه کشور اول پیر دنیا خواهد بود.
کرونا معادلات آیندهپژوهی را به هم ریخت و در سایه بی تدبیری مسئولین از یک سو روی تعداد موالید تأثیر گذاشته و باعث شده که بسیاری از افراد از فرزندآوری صرفنظر کنند، از سوی دیگر نیز روی تعداد مرگ و میر تأثیر گذاشته که هر دوی این تغییرات منجر به سرعت در کاهش نرخ جمعیت شدهاست. در ابتـدا تـرس از حضـور در مراکـز درمانـی، یـا عـدم دسترسـی به موقـع به خدمات بهداشـت بـاروری، نداشـتن اطلاعات کافـی از عدم امـکان انتقـال کرونـا از مادر بـه جنیـن، و در ادامه شـرایط بیثبات اقتصـادی، ناامنـی شـغلی، ترکیـب اثر تـورم و بیکاری، سـیر صعودی قیمـتهـا و هزینـههـای فرزنـدآوری، اخبار ضـدونقیـض، اتفاقات پیـشبینینشـده و نگرانـی از آینـده تضمیننشـده فرزندان و...
نـرخ بـاروری کشـور را بـه اختلافی جـدی بـا میانگین جهانـی آن یعنی 0.7 رسـاند، در کنـار کاهـش بـاروری و به تعویـق انداختن فرزنـدآوری، افزایش طـلاق، افزایش سـقط جنیـن، افزایش چشـمگیر مرگ و میـر و روند مهاجرتهـا در تکمیـل اثـر کرونا بر جمعیـت ایفای نقـش کردند.برخـی از تحولاتی کـه در دوران شیوع کرونــا و پـس از آن رخ مـیدهــد، ریـشـه در شـرایط مزمـن قبـل از ایــن دوران دارد؛ بـهعنــوان مثــال ناامـنـی اقتصــادی و تغییــر نگــرش مـردم بـه ازدواج و فرزنــدآوری از قبــل در ذهــن مـردم شـکل گرفتــه و رفـتـار آنـهـا را بـهتدریــج تغییـر داده و در دوره کرونــا ایــن تغییـر رفتارهــا شـدت گرفتــه اسـت، همیــن شــرایط جمعیتــی ماقبــل اپیدمــی کرونــا، تغییــرات و تأثیــرات کرونــا حــادث بــر جمعیــت، شــامل تغییـر الگوهـای ازدواج و فرزنــدآوری، مـرگ و میـر و در نهایــت هـرم سنی جمعیــت را لازم بـه بررسـی سـاخته اسـت. شاید این آسیب تا سالها درک نشود، اما به ناگاه در آینده که ترکیب هرم سنی کشور ناهمگون شود، آن زمان متوجه این آسیب به صورت جدی خواهیم شد، کرونا خللی برای گروهی از جمعیت ایران ایجاد میکند که تا ۵۰ سال با آن دست به گریبان خواهیم بود.
* باید نگران موضوع جمعیت باشیم
در حال حاضر ۱۰ درصد جمعیت ما سالمند هستند اما تا سه دهه آینده، ۳۰ درصد جمعیت در بازه سالمندی بالای ۶۰ سال قرار خواهند گرفت و بحران جمعیت، آینده کشور را تهدید میکند، پیشبینیها حاکی است که به دلیل سقوط نرخ زاد و ولد با کاهش شدید جمعیت به عنوان یک چالش بزرگ جمعیتی مواجه خواهیم شد. روند رشد جمعیت در کشور نشان میدهد که در سالهایی نه چندان دور، جامعهای پیر خواهیم داشت و سالمندان سهم قابل توجهی از جمعیت را به خود اختصاص خواهند داد و لازم است در این زمینه انجام آیندهنگری شود؛ چراکه جمعیت پویا و جوان سرمایه هر جامعهای است و رشد و توسعه در همه جوامع متأثر از توان جمعیت پویا و جوان خواهد بود، توجه به نرخ باروری، فرزندآوری و تشکیل خانواده در جوامع برای حفظ جمعیت جوان بسیار مهم است و توجه به این موارد از پیری و کاهش جمعیت پیشگیری میکند.
بـا توجـه به پیچیدگـی و چند بعدی بـودن موضوع جمعیـت، موفقیت و پایـدار بـودن برنامـههـای جمعیتی مسـتلزم نـگاه سیسـتمی، تعیین اهـداف کوتـاهمدت و بلنـدمدت، همـکاری و هماهنگی بینبخشـی و ارزیابـی و ارزشـیابی مسـتمر اسـت؛ فرهنگسـازی نیـز بخش مهمی از راهکارهـای مقابلـه بـا کاهـش جمعیت اسـت، چـرا کـه ارزشها و گرایشهـای فردگرایانـه موجـب شـده اسـت افـراد علایق فـردی و شـخصی خود را برداشـتن فرزند اولویت بخشـند و فرزنـدآوری را در اولویتهـای آخـر قـرار دهند؛ جهـان اجمـاع دارد کاهش جمعیتـی ایران، سـقوط جمعیتی بوده و ایـن سـقوط در طـول تاریـخ بشـریت بینظیـر و منحصربه فـرد بـوده اسـت؛ در کنـار شـرایط فعلـی وقوع یـک بحـران عظیم در آینـده حتمی مـینماید.
همچنیـن مـیدانیـم کشـورهایی که دچـار بحـران جمعیتی شـدهاند دیگـر نتوانسـتند از ایـن وضعیـت نجـات یابنـد و بحـران جمعیتـی در کشـورمان، اگـر پنجـره جمعیتـی بسـته شـود، بـه این سـادگی قابل درمـان نیسـت، پـس هرگونه اهمـال در رفع این مشـکل، بهبود را سـختتـر کـرده و عـوارض جبـرانناپذیـری را رقم خواهـد زد.امیدواریم که مردم و مسئولان اهمیت این مسئله را در ابعاد فردی و اجتماعی به خوبی درک کنند و با یک عزم ملی و اراده همگانی درصدد مدیریت این بحران گسترده جمعیت برآیند، زیرا که اگر عزمی جدی برای پیدا کردن راه نجات از این شرایط وجود نداشتهباشد، در آیندهای نزدیک هیچکس از عهده رفع آن برنخواهد آمد. بنابراین هرگونه اهمال در حل این مسئله، بهبود شرایط را سختتر کرده و عواقب جبرانناپذیری را رقم خواهد زد.
مریم عباس زاده/ دریا
نسحه چاپی
ارسال به دوستان
نظرات