دریانیوز: بیماری کووید ۱۹ با تمام عوارضی که از خود در سراسر دنیا برجای گذشته است، هنوز به طور کامل مهار نشده و هر روز خبرهای تازه ای از نوع جهش یافته و تاخت و تاز این ویروس در جهان به گوش می رسد. کروناویروس جدید از همان ابتدا یک هدف در حال تغییر بود. در اوایل همه گیری، کارشناسان برجسته ای چون دکتر "مایکل رایان" رئیس برنامه اضطراری سازمان جهانی بهداشت هشدار دادند که این ویروس می تواند بومی شود و "ممکن است هرگز از بین نرود".با این وجود متخصصان هنوز باید نکات بسیاری را می آموختند از جمله اینکه آیا امکان تولید واکسن علیه این ویروس وجود دارد یا اینکه با چه سرعتی جهش پیدا خواهد کرد. آیا این بیماری بیشتر شبیه سرخک است که می توان با میزان بالای واکسیناسیون آن را کنترل کرد یا اینکه شبیه به آنفلوآنزاست که هر ساله میلیون ها نفر در سراسر جهان به آن مبتلا می شوند و افراد آسیب پذیری نیز بر اثر آن جان خود را از دست می دهند؟ در طول سال ۲۰۲۰ میلادی تقریبا بیشتر محققان در عین حال که از این پاندمی شگفت زده شده بودند، اطمینان می دادند که کروناویروس جدید به اندازه کافی تغییر نکرده که بتواند مسری تر یا کشنده تر شود.در ماه نوامبر محققان به واکسن دست پیدا کرده و برخی از شرکت های داروسازی چون "فایزر" و "بیو ان تک" مدعی شدند که میزان اثربخشی واکسن های تولیدی آنها علیه کرونا بالاتر از هر نوع واکسن آنفلوآنزاست.با این حال تعدادی از دانشمندان و محققانی که از آن پس با خبرگزاری رویترز مصاحبه کرده اند، تاکید داشتند حتی با وجود این نتایج، انتظار ندارند که این واکسن ها کروناویروس را از بین ببرند.

هرچند شماری از آنان نیز بر این باورند که این داده ها جامعه علمی را امیدوار کرده که می توان بیماری کووید-۱۹ را به مرور زمان از بین برد.آزرا غنی، رئیس بخش اپیدمیولوژی بیماری های عفونی در کالج امپریال لندن نیز در این باره می گوید: همه ما پیش از کریسمس و با تزریق اولین واکسن کاملا خوشبین بودیم. اما این خوش بینی کوتاه مدت بود. اواخر ماه دسامبر، انگلیس نسبت به شناسایی نوع جدیدتری از ویروس با قابلیت انتقال بالاتر که به سرعت در حال تبدیل شدن به شکل غالب کروناویروس در کشور بود، هشدار داد. و تقریبا در همان زمان متخصصان از گسترش سویه های دیگر در آفریقای جنوبی و برزیل مطلع شدند.در همین رابطه "فیل دورمیتزر"، محقق ارشد واکسن سازی در ماه نوامبر به رویترز گفت: موفقیت در تولید واکسن هایی علیه کرونا در کشورهای مختلف نشان داد که ویروس "در برابر ایمن سازی آسیب پذیر" است و این دستاورد، یک موفقیت برای بشریت محسوب می شود.اما وی نیز در اوایل ماه ژانویه اذعان کرد که سویه های جدیدتر این کروناویروس"فصل جدیدی" را گشوده اند که بر اساس آن شرکت ها باید به طور دائم، جهش هایی را که می توانند تاثیر واکسن ها را کاهش دهند، رصد و کنترل کنند. 

همچنین در اواخر ماه ژانویه، تاثیر این جهش ها روی واکسن حتی بیشتر مشخص شد به طوریکه داده های آزمایشات بالینی Novavax نشان داد که واکسن آن در آزمایش انجام گرفته در انگلیس ۸۹ درصد موثر بوده اما اثربخشی آن در جلوگیری از گسترش کروناویروس در آفریقای جنوبی ۵۰ درصد بوده است. یک هفته بعد نیز داده های بیشتر نشان داد که واکسن کرونای شرکت آسترازنکا، تنها می تواند محافظت محدودی در برابر نوع خفیف بیماری ناشی از کروناویروس جهش یافته در آفریقای جنوبی ایجاد کند."شین کروتی" ، ویروس شناسی از موسسه ایمونولوژی "لا ژولا" در سن دیگو، این شرایط را یک "شلاقِ علمی" توصیف کرد. در ماه دسامبر، وی معتقد بود که دستیابی به اصطلاح "ریشه کن کردن کاربردی" کروناویروس همچون سرخک، محتمل است. اکنون با واکسیناسیون هرچه بیشتر افراد همچنان همان جواب و همان مسیر که در اول دسامبر یا اول ژانویه وجود داشت در حال پیشروی است و باید اذعان کرد که "نتیجه هنوز مشخص نیست."

نوع دلتای کرونا با ما چه می‌کند؟

ویروس کرونا که منجر به بیماری کووید-19 می‌شود، رفتار عجیبی پیدا کرده است و در جهش‌های بسیار زیادی که داشته و توقع داشتیم که اشتباه کند و خودش بتواند تا حدی از تهاجمی بودنش کم کند، اما متاسفانه این کار را نکرده و تمام این جهش‌ها و تغییرات ویروسی، جهش‌هایی است که به نفع ویروس است، نه به نفع ما. مطالعات متعدد نشان داده که وقتی ویروسی وارد بدن ما می‌شود با ویروسی که از بدن ما خارج می‌شود، از نظر مولکولی متفاوت و جهش یافته است. یعنی بدن ما بهترین محیط برای جهش‌های ویروسی است. یکی از این جهش‌ ها دلتا بوده که از طرف هند به جهان داده شده است. دلتا واریانت خاصی است که با تغییرات مختصر ژنتیکی حتی به ویروس دیگری تبدیل می‌شود که با تظاهرات متفاوت‌تری خودش را نشان می‌هد. اکنون حدود 90 کشور درگیر دلتا هستند. خبر بد اینکه دلتا به دلتا پلاس تغییر پیدا کرده است و همان دلتا در حال تغییر به یک دلتای دیگر است. نوع جهش یافته ویروس کرونا که کانون آن کشور هند گزارش شده است در اکثر کشورهای اروپایی در حال افزایش است و حتی در کشور آسیایی ویتنام نیز که پیشتر خبر از مهار کامل ویروس کرونا اعلام شده بود نیز نوع دلتا شایع شده است و در کشورهایی مانند استرالیا، اندونزی، سنگاپور، انگلیس، هنگ کنگ نیز خبرهایی در خصوص جهش این نوع از ویروس منتشر شده است.

در روزهایی که طرح واکسیناسیون در دنیا و در ایران به صورت گسترده در حال اجراست و محققان تنها راه پایان یافتن این پاندمی را واکسینه کردن افراد می‌دانند این سوال مطرح می‌شود که آیا واکسن‌های فعلی کرونا قادر هستند نوع جدید ویروس کرونا را مهار کنند؟  مهدیس برج خانی، کارشناس ارشد بیوتکنولوژی پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فناوری درخصوص ویژگی های کروناویروس جهش یافته نوع دلتا اظهار کرد: اخیرا جهش های جدیدی در ویروس کرونا ایجاد شده است، یکی از آنها دلتا که منشاء آن کشور هند بوده و احتمال سرایت آن شدیدتر و قابلیت مبتلا شدن به بیماری در صورت دریافت این ویروس بیشتر گزارش شده و سریعتر منتقل می‌شود. وی در خصوص خطرناک‌تر بودن نوع دلتا نیز گفت: قدرت سرایت بیشتر این نوع جهش یافته موجب می‌شود تا تعداد بیشتری از افراد، مبتلا به بیماری کووید ۱۹ شوند و زنجیره انتقال سریعتر پیش رفته و افرادی که مستعد فوت هستند را سریعتر به این سرنوشت دچار می کند و در نتیجه به طور کلی آمار مرگ و میر نسبت به سایر انواع ویروس تغییر یافته و با شیب تندی مواجه شود.

واکسن بر نوع دلتا اثر می کند؟

برج خانی در خصوص تاثیر یا عدم تاثیر واکسن بر نوع دلتای کرونا ویروس نیز گفت: واکسن بر تمامی جهش‌های ویروس کرونا تاثیر دارد و تاکنون اطلاعاتی در خصوص عدم تاثیر واکسن بر نوع دلتا بدست نیامده است. در مجموع ثابت شده است که واکسن بر روی انواع جهش‌ها حتی نوع دلتا موثر است چرا که قطعه‌ای که برای واکسن انتخاب می‌شود معمولا اپیتوپ‌های زیادی را در بر می‌گیرد و صرفا یک نوع آنتی بادی تولید نمی‌شود. او ادامه داد: اپیتوپ‌ها در واقع مولکول‌هایی هستند که سیستم ایمنی بدن را برای پاسخ دادن تحریک می‌کنند و در یک واکسن انواع اپیتوپ‌ها استفاده شده و بدیهی است که بر روی نوع دلتا نیز اثربخش است، گرچه این احتمال وجود خواهد داشت که در نوع واکسنی که تزریق می‌شود، میزان اثربخشی متفاوت باشد، اما در مجموع، واکسن بر روی انواع ویروس جهش یافته اثرگذار است چرا که تزریق واکسن عامل مهمی در کاهش مرگ‌ومیرهای ناشی از ابتلا به ویروس کروناست.

 این کارشناس ارشد بیوتکنولوژی پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فناوری در خصوص پیش بینی رفتار بعدی کروناویروس نیز گفت: بواسطه علم بیوانفورماتیک می توان جهش های ویروس را پیش بینی کرد و خیلی از شرکت‌های تولیدی واکسن همواره به فکر آپدیت کردن واکسن هستند و این آمادگی را دارند چنانچه جهشی اتفاق افتاد که نتوان آن را کنترل کرد سریعا واکسن را متناسب با نوع جهش آپدیت کنند و تاکنون اکثر واکسن‌ها بر روی انواع جهش‌ها اثربخش بوده اند.

ناعمه دبیری نژاد/دریا