دریانیوز:  سالانه ۲۰ تا ۶۰ میلیون نفر در جهان دست به خودکشی می‌زنند اما تنها یک میلیون نفر از آنها در اقدام خود موفق می‌شوند. خودکشی رفتار و پدیده‌ای ضد اجتماعی است که معمولا در پی فشارهای اجتماعی و خانوادگی شکل می‌گیرد. هر سال در تاريخ دهم سپتامبر به مناسبت «روز جهاني پيشگيري از خودکشي» و به منظور افزايش اطلاع‌ رساني در زمينه اقدامات پيشگيرانه ضروري با هدف کاهش نرخ قربانيان خودکشي در سراسر جهان، مراسم ويژه‌اي در کشورهاي مختلف برگزار مي‌شود. برگزاري مراسم روز جهاني پيشگيري از خودکشي به سازمان‌ها، آژانس‌هاي دولتي و افراد اين فرصت را مي‌دهد تا سطح آگاهي‌هاي خود را در مورد خودکشي، بيماري‌هاي ذهني مرتبط با خودکشي و پيشگيري از خودکشي افزايش دهند.

آمارها در ایران

رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران تاکید کرد: نمی توانیم وضعیت خودکشی در ایران را بحران اعلام کنیم. هرچند در کشور اسلامی ایران با توجه به اینکه قتل نفس براساس دین و مذهب ما حرام است، پس، حتی یک مورد آن هم جایز نیست. رئیس اورژانس اجتماعی کشور گفت: پرتاب از ارتفاع بدلیل آنکه جنبه نمایشی بیشتری نسبت به سایر روش ها دارد، باعث می شود افراد گمان کنند که تعداد موارد خودکشی از این طریق زیاد است؛ این در حالیست که افرادی که در تنهایی دست به این کار می زنند، توجه کمتری را به خود جلب کرده و احتمال فوت آنها بیش از سایرین است.

کشورها

از ۳۴ کشور عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه گروهی شامل کشورهای توسعه‌یافته که از اقتصاد بازار آزاد برای بهبود شاخص توسعه انسانی بهره می‌برند، کره جنوبی بیش‌ترین نرخ خودکشی را بر اساس آمار فهرست میزان خودکشی کشورها داراست . در سال ۲۰۱۱ وزارت بهداشت این کشور قوانینی را برای مقابله با این معضل به تصویب رساند. در برخی کشورها همچون چین، نرخ خودکشی در میان جوانان ۱۵ تا ۳۴ سال در بالاترین حد است. طبق آمارهای سازمان بهداشت جهانی در سال ۲۰۰۹ چهار کشوری که بیش‌ترین نرخ خودکشی را داشتند همگی در اروپای شرقی بودند که عبارتند از اسلوونی، روسیه، لاتویا و بلاروس. در سال ۲۰۰۳ که نخستین مراسم روز جهانی پیشگیری از خودکشی انجام شد نیز آمارها به همین منوال بود. کشورهایی که کم‌ترین نرخ خودکشی را داشتند در آمریکای جنوبی، «جهان اسلام و برخی دیگر از مناطق آسیا قرار دارند.

دلایل خودکشی

19 شهریور برابر با 10 سپتامبر، روز جهانی پیشگیری از خودکشی نامگذاری شده است. گاهی مشکلات زندگی زیاد می شوند و تحمل سختی ها ناممکن و طاقت فرسا به نظر می رسد؛ آنقدر طاقت فرسا که عده ای توانایی مقابله با آنها را در خود ندیده و تصمیم می گیرند عطای زندگی را به لقایش ببخشند و دست به خودکشی بزنند؛ عده ای که تعدادشان هم کم نیست و آمار بالایی را در جهان به خود اختصاص داده اند. از مهم ترین دلایل خودکشی میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
۱- افسردگی
افسردگی مهم‌ترین دلیل خودکشی در جهان است. افسردگی شدید معمولا همراه با احساس فراگیری از رنج همراه با این باور که فرار از آن غیرممکن است، رخ می‌دهد. در افرادی که افسردگی شدید دارند، معمولا رنج زنده بودن بسیار فراتر از حد تحمل آن‌ها رشد می‌کند. افسردگی، فکر آدم‌ها را به‌گونه‌ای تغییر می‌دهد که آن‌ها فکر می‌کنند «وضعیت دیگران بدون وجود آن‌ها بهتر خواهد بود». اما به‌هیچ‌وجه نباید این افراد را برای افتادن در دام این افکار مورد سرزنش قرار داد. شما همان طور که یک بیمار قلبی را به خاطر درد سینه‌اش سرزنش نمی‌کنید، به‌هیچ‌وجه نباید این افراد را نیز سرزنش کنید. این دردها ناشی از بیماری آن‌ها است. بیماری که خودشان در ابتلا به آن مقصر نیستند. افسردگی هرچه باشد در بیشتر مواقع قابل درمان است.

در نتیجه چشم و گوش ما باید همواره باز باشد تا اگر نشانه‌های آن را در اطرافیان خود دیدیم، به آن‌ها کمک کنیم. افسردگی بیماری ساکتی است که باعث می‌شود افراد در تنهایی از آن رنج بکشند و باعث شود آن‌ها بدون آنکه کسی بداند برای خودکشی نقشه بکشند. اگر شاهد رفتارهایی که نشان از افسردگی در اطرافیان شما است، بودید، با اینکه کار سختی است اما اگر مستقیما از او درباره افکار مربوط به خودکشی بپرسید، نتیجه خوبی می‌گیرید. اگر شک دارید که کسی ممکن است افسرده باشد، هیچ‌وقت احتمال خودکشی را کنار نگذارید و احتمال وجود آن را منکر نشوید و مانع از پرسیدن سوال و حرف زدن خود با او در مورد خودکشی نشوید.
۲- روان‌پریشی یا شیزوفرنی
اصوات بدخواهانه ذهن، معمولا فرد را به خودتخریبی که دلایل غیرقابل درک پشت آن‌ها وجود دارد، وادار می‌کنند. افراد مبتلا به روان‌پریشی ممکن است در ذهن خود صداهایی را بشنوند که آن‌ها را به خودکشی ترغیب کند. با این‌همه پنهان کردن شیزوفرنی بسیار سخت‌تر از پنهان کردن افسردگی است و با اینکه معمولا هم فاجعه‌آمیزتر است، به دلیل همین آشکار بودن، به‌راحتی می‌تواند توسط اطرافیان فرد شناسایی شود. میزان ابتلا به شیزوفرنی حدود یک درصد در جهان است و معمولا افراد سالمی را که زندگی خوبی دارند، هدف قرار می‌دهد و آن‌ها را از مسیر زندگی‌شان منحرف می‌کند. البته شیزوفرنی با استفاده از دارو قابل کنترل است.اگر از افراد مبتلا به شیزوفرنی مستقیما درباره تفکرات خود تخریبی بپرسید، آن‌ها معمولا صادقانه درباره صداهایی که آن‌ها را ترغیب به خودکشی می‌کند، حرف می‌زنند. افراد مبتلا به این عارضه روانی برای اینکه بتوانند به زندگی خود ادامه دهند، باید درمان شوند. چنین افرادی در صورتی که درمان نشوند و یا دوره درمانی را ناقص طی کنند، معمولا باید مدتی در بیمارستان بستری باشند تا زمانی که این اصوات خودتخریبی از ذهن آن‌ها برود.
۳- رفتارهای هیجانی و ناگهانی
برخی از افراد به علت اینکه تحت تاثیر مواد مخدر یا الکل قرار می‌گیرند، ممکن است به‌صورت احساسی و ناگهانی تلاش کنند که زندگی خود را پایان دهند؛ اما وقتی این افراد دوباره به حال عادی خود بازگردند، از این فکر خودکشی دچار شرم می‌شوند. این پشیمانی و ندامت آن‌ها معمولا واقعی است اما اینکه دفعه بعد دوباره بخواهند خودکشی کنند، غیرقابل پیش‌بینی است. آن‌ها دفعه بعدی که دوباره مواد مصرف می‌کنند ممکن است دوباره بخواهند خودکشی کنند. قضیه این است که ما باید مواظب چنین افرادی باشیم که دچار سوءمصرف مواد مخدر یا الکل نشوند و در صورت مشاهده به‌صورت جدی و قوی از آن جلوگیری کنیم و مراقب رفتارهای خودتخریبی آن‌ها باشیم.
۴- آن‌ها برای درخواست کمک فریاد می‌زنند
قضیه این است که خودکشی برخی از افراد مثل نمونه‌هایی که ما در بالا گفتیم، نه به علت افسردگی، نه بیماری روانی و نه حتی سوءمصرف مواد مخدر یا الکل است. در برخی از مواقع آدم‌ها در شرایط بدی هستند که به‌تنهایی نمی‌توانند از آن خارج شوند. آن‌ها ممکن است شدیدا کمک لازم داشته باشند و واقعا درخواست کمک کنند. کمکی که نمی‌دانند به چه طریق دیگری می‌توانند کسب کنند.این افراد واقعا نمی‌خواهند با خودکشی به زندگی خود پایان دهند اما می‌خواهند با خودکشی خود به اطرافیان خود بفهمانند که چیزی سر جایش نیست. حتی اقدام به خودکشی آن‌ها نیز ممکن است جدی نباشد؛ یعنی آن‌ها به این فکر نکنند که ممکن است واقعا بمیرند و در لحظه حساسی که آن‌ها می‌خواهند خودکشی کنند، کسی به کمکشان خواهد آمد. به همین دلیل هم راه‌هایی را پیدا می‌کنند که فکر می‌کنند آن‌ها را نمی‌کشد ولی می‌تواند توجه اطرافیان آن‌ها را جلب کند. به‌عنوان مثال از این راه‌ها می‌توان به مصرف قرص‌های پزشکی با دز بالا اشاره کرد که ممکن است مثلا به تخریب کامل کبد بینجامد و در نهایت باعث مرگ شود. اما نکته اینجاست که در برخی از مواقع اطلاعات آن‌ها و تخمینی که این افراد از میزان کشندگی روش خود دارند، اشتباه از آب در می‌آید و متاسفانه می‌میرند. مهم‌ترین کاری که ما باید در این مورد بکنیم، توجه به اطرافیانمان است. اینکه آدم‌های قابل اعتمادی باشیم که دیگران بتوانند عمیق‌ترین مشکلات و درگیری‌های خود را با ما مطرح کنند. تنها در این حالت است که می‌توان به اطرافیانمان پیش از آنکه دیر شود، کمک کنیم.
۵- دلایل فلسفی
منظور از دلایل فلسفی بیشتر معطوف به کسانی است که یک بیماری مهلک درمان‌ناپذیر دارند که باعث درد و رنج بسیاری برای آن‌ها می‌شود؛ اما از آن‌سو نمی‌دانند که واقعا کی این بیماری مهلک آن‌ها را خواهد کشت. به همین دلیل آن‌ها به‌صورت منطقی تصمیم می‌گیرند که این درد بیماری را خود پایان دهند. این افراد نه بیمار هستند، نه روان‌پریش، نه احساساتی و نه کمک می‌خواهند. آن‌ها فقط تلاش می‌کنند سرنوشت خود را به دست بگیرند تا از درد و رنج خود کم کنند، درد و رنجی که معمولا با مرگ پایان می‌پذیرد. چگونگی کمک به فردی که قصد خوکشی دارد می‌توان به فردی که افسردگی شدید دارد یا حرف خودکشی را می‌زند، کمک کرد، باید از نصیحت آدم افسرده و ناامید پرهیز کرد. درس اخلاق دادن بیهوده است زیرا احساس ناتوانی و گناه را در فرد مبتلا تشدید می‌کند. نباید گفت همه از پس این مشکل برآمده‌اند و راضی هستند و تو چرا نمی‌توانی؟! مهم این است که از انزوای فرد جلوگیری شود. فرد باید بتواند از میل خود به خودکشی حرف بزند و کسی صحبت‌های او را گوش بدهد.

نباید مشکلات فرد افسرده و در آستانه خودکشی را کوچک کرد و دست کم گرفت و هم‌زمان نباید فکر کرد که صحبت کردن در این باره ممکن است قبح تصمیم به خودکشی را از بین ببرد و میل به آن را تشدید کند. بسیاری خانواده‌ها فکر می‌کنند اگر در این زمینه‌ها سکوت کنند، به نوعی کمک کرده‌اند. اما اگر فرد بییند که توسط دیگران فهمیده می‌شود و در مورد او دورادور قضاوت نمی‌شود، در حالش موثر خواهد بود. در فرانسه تحقیق کرده بودند که حدود ۷۵ درصد کسانی که تصمیم به خودکشی داشته‌اند وقتی توانسته‌اند با کسی در این مورد حرف بزنند، تصمیم خود را تغییر داده‌اند. یک بخش دیگر که مربوط به مسائل اجتماعی است، باید آموزگاران در مدارس با علایم خودکشی در دوران نوجوانی مانند افسردگی و انزوا و میل به تنهایی آشنا شوند و نسبت به آن حساسیت نشان دهند.

در پایان باید گفت که چنانچه شاهد اقدام به خودکشی فردی بودید، سریعا با شماره 123 تماس گرفته تا کارشناسان اورژانس اجتماعی در اسرع وقت خود را به محل رسانده و اقدامات مددکاری روانشناسی را برای این افراد به انجام برسانند.

بیتا هوشنگی/دریا