دریانیوز: نزدیک به یک سال و نیمی می‌شود که با ویروس کووید-۱۹ دست و پنجه نرم می‌کنیم؛ ویروسی که از اولین روزهای ظهورش، ترس و اضطراب کم‌سابقه‌ای در دل جوامع بشری کاشت و سبک زندگی‌مان را کاملا تغییر داد. در همین حین اما، در اقدامی بی‌سابقه ما انسان‌ها موفق شده‌ایم چند واکسن کارآمد را در کمتر از یک سال برای مقابله با این بیماری بسازیم و در همین زمان شروع به واکسینه‌کردن خود در مقابل آن کنیم. شاید همین سرعت عمل خیره‌کننده در دستیابی به چنین واکسن‌های موثری، همراه با عوامل منطقی و بعضاً غیر منطقی و شبه‌علمی باعث شدند خیلی‌ها در کشورهای مختلف نسبت به کارایی و تزریق این واکسن‌ها دچار تردید شوند. یکی از دلایل مهمی که برخی با استناد به آن از تزریق واکسن کرونا هراس دارند، موارد ابتلای مجدد به ویروس، بستری‌شدن یا حتی مرگ بر اثر کووید-۱۹ پس از تزریق واکسن کروناست.

اگر طبق داده‌هایی که درباره این واکسن‌ها در آزمایش‌های بالینی اعلام شده، تاثیرگذاری آنها بسیار بالاست، چه دلیلی دارد پس از تزریق، فردی دوباره گرفتار این ویروس و عوارضش شود و با این وجود چرا باید به این واکسن‌ها اعتماد کنیم؟ در جواب این سئوال باید گفت، بر اساس یک آزمایش در آمریکا بیش از ۱۶۲ میلیون نفر هر دو نوبت واکسن کرونا را زده اند و فقط نتیجه آزمایش تعداد اندکی از آن‌ها مثبت شده است. همچنین یک بررسی جدید نشان می‌دهد بیشتر مبتلایان در میان افرادی که واکسن زده اند، عوارض خفیفی دارند؛ البته اگر عوارضی در آن‌ها بروز کند. مواردی در میان افرادی که هر دو نوبت واکسن زده اند هم هست که در بیمارستان بستری شده‌اند و در واقع بعضی هایشان جان خود را از دست داده اند. اما کارشناسان بهداشتی می‌گویند این امر نسبتاً نادر است. بیش از ۹۷ درصد بیماران کرونایی بستری در بیمارستان‌ها واکسن نزده اند.

ابتلا پس از تزریق واکسن، به معنای موثر نبودن نیست

در برخی از شبکه های مجازی سؤالات مختلفی در این باره مطرح شده است که وقتی افراد (با واکسن زدن هم) کرونا می‌گیرند، فایده واکسن زدن چیست؟ این ذهنیتی است که در میان افرادی که واکسن نزده اند ایجاد شده است، آن هم از زمانی که گزارش‌ها درباره مثبت شدن نتیجه آزمایش کرونای برخی افرادی که هر دو نوبت واکسن را زده اند منتشر شد. این ذهنیتی است که جان میلیون‌ها نفر را به خطر می‌اندازد. اگر افرادی دور و بر شما هستند که از مبتلا شدن برخی افرادی که واکسن زده اند به عنوان بهانه‌ای برای واکسن نزدن استفاده می‌کنند، موضوعی هست که آن‌ها باید بدانند: نتیجه آزمایش (برخی) افرادی که هر دو نوبت واکسن کرونا را زده اند، ممکن است مثبت شود. اما بین مثبت شدن نتیجه آزمایش و بیمار شدن تفاوت هست. واکسن با تولید آنتی بادی‌هایی که به مبارزه با ویروس در صورت ورود به بدنتان کمک می‌کنند، تا حد زیادی در جلوگیری از بیماری شدید و مرگ مؤثرند.

تفاوت بین تاثیرات نشان داده‌شده در آزمایش‌ها و کارآمدی واکسن‌ها

بیشتر واکسن‌های کرونایی که اکنون از آنها در سطح جهان و ایران استفاده می‌شود، تاثیرگذاری مثبت و بسیار بالایی را در فاز سوم آزمایش‌های بالینی از خود نشان داده‌اند. اما باید به این نکته توجه کنید که تاثیرگذاری یک واکسن در این آزمایش‌ها صرفا منعکس‌کننده کارآمدی آن در هنگام توزیع گسترده‌ در سطح جامعه نیست. در فازهای بالینی یک واکسن، میزان تاثیرگذاری آن با مقایسه گروهی که واکسن دریافت کرده‌اند و گروهی که واکسن دریافت نکرده‌اند (دارونما) مشخص می‌شود. باید این را هم در نظر داشت که وقتی به‌ طور مثال گفته می‌شود این میزان در آزمایش‌ها ۹۵ درصد است، به این معنی نیست که از هر صد نفر، پنج نفر پس از تزریق واکسن به بیماری مبتلا می‌شود، بلکه این عدد به ما می‌گوید که هر شانسی برای ابتلا به ویروس داشته‌ایم، پس از تزریق واکسن این شانس ۹۵ درصد کاهش می‌یابد. همچنین یکی دیگر از موضوعات مهم در این بحث، مشخص‌نشدن افراد مبتلای بدون علامت در آزمایش‌های بالینی یک واکسن است، زیرا محققان فقط قادر به تشخیص بیماران با علائم مشخص بیماری هستند و در نتیجه گروه ناقلان بی‌علامت، جزو افراد مبتلا پس از زدن واکسن به حساب نمی‌آیند. پس از این‌ که واکسن‌های کووید-۱۹ مجوز استفاده گسترده و عمومی در کشوری را دریافت کنند، در آن زمان با انجام مطالعات روی افراد واکسینه‌شده، می‌توان متوجه شد که آیا واکسن مانعی برای انتقال ویروس از جانب بیماران بی‌علامت هست یا خیر. همچنین در این مرحله،‌ می‌توان کارآمدی واقعی یک واکسن در جامعه‌ معینی را مطالعه و مشخص کرد. به‌ طور معمول نتایج به دست آمده در این فاز مطالعاتی عدد کمتری را نسبت به نتایج فاز سوم آزمایش‌های بالینی نشان می‌دهد. برای مثال میزان کارآمدی واکسن آنفلوآنزا در ابعاد گسترده بین ۴۰ تا ۶۰ درصد است. اما همین میزان هم سالانه جان میلیون‌ها نفر را نجات می‌دهد. در واقع کاهش تاثیرات یک واکسن در هنگام واکسیناسیون گسترده، به‌ معنی مفید نبودن آن نیست.

زمان اثربخشی واکسن و زمان ماندگاری آن

بهترین واکسن برای پیشگیری از بیماری کووید -۱۹ در دسترس‌ترین واکسن است. میزان اثربخشی واکسن‌ها در پیشگیری از ابتلاء به بیماری کووید -۱۹ در مطالعات انجام شده ممکن است تا حدی متفاوت باشد. این تفاوت‌ها نباید در تصمیم گیری جامعه برای زمان تزریق واکسن تأثیرگذار باشد. نکته مهم این است که افراد واکسینه شده در صورت ابتلاء به بیماری کووید -۱۹ دچار مرگ و میر و عوارض جدی ناشی از بیماری نخواهند شد. با تزریق همه واکسن‌ها ممکن است عوارض جدی به صورت نادر بروز کند، اما عواقب ابتلاء به بیماری کووید -۱۹ از عوارض احتمالی و نادر واکسن‌ها بسیار بیشتر است و واکسیناسیون یک امر ضروری برای حفظ سلامت هر فرد و جامعه است. درباره زمان اثربخشی واکسن و زمان ماندگاری آن باید گفت ایمنی زایی واکسن دو تا سه هفته بعد از تزریق نوبت اول آغاز می‌شود و دو هفته بعد از تزریق نوبت دوم کامل می‌شود. بنابراین ریسک ابتلاء به بیماری کووید -۱۹ در روزهای ابتدایی بعد از تزریق واکسن وجود دارد و نباید نادیده گرفته شود. ماندگاری ایمنی در برابر ویروس کرونا بعد از تزریق واکسن‌های کووید -۱۹ مشخص نیست، اما انتظار می‌رود دو هفته بعد از کامل شدن واکسیناسیون، فرد واکسینه شده حداقل شش ماه در برابر ویروس کرونا ایمنی داشته باشد.

ابتلا به کرونا حتی بعد از تزریق واکسن

واکسن یک سلاح سحرآمیز نیست که بیماری را نابود کند. ما از اول هم این را می‌دانستیم. هرگز هیچ کسی که چیزی درباره تولید واکسن می‌داند نگفته است که واکسن کرونا در ما مصونیت ایجاد می‌کند. واکسن (صرفاً) در ما مصونیت ایجاد می‌کند تا اگر ویروس وارد بدنمان شد، بدنمان واکنش بسیار کمتری به آن در مقایسه با زمانی که واکسن نزده ایم نشان دهد.هیچ واکسنی صددرصد مؤثر نیست، بنابراین احتمال این هست که افرادی که واکسن می‌زنند مبتلا شوند. پس واکسن را مثل کمربند ایمنی بدانید. ما کمربند ایمنی می‌بندیم تا از خود در برابر صدمه شدید و جدی در صورت تصادف حفاظت کنیم. بستن کمربند به این معنی نیست که اگر تصادف کردیم حتی یک خراش هم بر نداریم، اما می‌تواند جانمان را نجات دهد. شایان ذکر است با وجود تمام فاکتور‌هایی که ممکن است کارآمدی واکسن‌ها علیه ویروس کووید-۱۹ را کاهش دهند یا زیر سئوال ببرد، تنها ابزار‌های ما در برابر کرونا واکسن ها هستند و با استفاده از واکسن‌های معتبر می‌توانیم جان خود و بسیاری از انسان‌های دیگر را نجات دهیم.

فاطمه هوشنگی/دریا