دریانیوز: در شرف سال تحصیلی جدید بحران کمبود معلم در مدارس کشور دوباره دغدغه مهم این روزهای مسئولان آموزشی شده است. بر اساس آمار وزارت آموزش و پرورش، کمبود معلم در مدارس ایران به رقم ۲۰۰ هزار نفر در سال تحصیلی ۱۴۰۱-۱۴۰۰ رسیده است. در وزارت آموزش و پرورش دو نوع کمبود معلم داریم. ابتدا کمبود معلم ظاهری است به این معنا که آیا معلمی هست که سر کلاس برود و کلاس بدون معلم نماند؟ موضوع دیگر این است که آیا ما نسبت به جمعیت دانش‌آموزی و جمعیتی که اضافه می‌شود به اندازه کافی و مطلوب معلم داریم یا خیر؟ که با توجه به تعداد جمعیت دانش‌آموزی و با تأکید بر این که بیش از ٥٠ درصد جمعیت دانش‌آموزی در دوره ابتدایی و در کلاس‌هایی با تراکم ٢٦ نفر هستند؛ در این حوزه هزاران معلم کم داریم.

از مهمترین تبعات کمبود معلم، افزایش جمعیت دانش‌آموزان در کلاس درس است به گونه‌ای که کلاس‌های درس 40 نفره و شلوغ یکی از آیتم‌های منفی مدارس دولتی در طول سال‌های اخیر محسوب می‌شود که تأثیر مستقیم آن افت کیفیت آموزش و عدم شناسایی استعدادهای بسیاری است که در این شرایط تحصیل، قطعاً شناسایی نشده و مورد توجه قرار نمی‌گیرند و در این مقوله می‌توان به این نکته اشاره کرد که همین مسئله می‌تواند منشأ بی‌عدالتی در حق دانش‌آموزان دبستانی باشد که خانواده‌ شان توانایی تأمین هزینه‌های مدارس غیردولتی را ندارند و در سایه بی‌‌توجهی به کیفیت مدارس دولتی، نه تنها جریان یادگیری آن ها به شیوه صحیح اتفاق نمی‌افتد بلکه بخشی از استعدادهایشان هم شناسایی نمی‌شود و همین مسئله باعث از دست رفتن فرصت‌های بسیار برای آنها خواهد شد.در این میان نباید از کمبود نیرو و تأثیر بازنشستگی نیروهای موجود در گروه شغلی کیفیت‌بخشی غافل شد؛ به ویژه آنکه آموزش و پرورش دچار بحران کمبود «مشاور» و «مربی بهداشت» در مدارس است.

در سال‌های اخیر برخی مدیران وزارت آموزش و پرورش خبر از کمبود حداقل 27هزار مشاور و 6هزار مربی بهداشت در مدارس داده‌اند؛ قطعاً آمار بالای بازنشستگی در رسته شغلی کیفیت‌بخشی در سال‌های 1400 و 1401 (6.350 نفر)، کمبود نیروی متخصص در زمینه «مشاوره» و «بهداشت» را تشدید، و شرایط در مدارس دولتی را بغرنج‌تر خواهد کرد. همچنین بر اساس گزارش سازمان برنامه و بودجه «تحلیل و بررسی وضعیت نیروی انسانی شاغل در وزارت آموزش و پرورش و پیش‌بینی مشمولین بازنشستگی تا سال ۱۴۰۶»، بیشترین میزان بازنشستگی معلمان در سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ صورت خواهد پذیرفت و طی آن ۱۱۱.۵۴۵ نفر معلم از آموزش و پرورش خارج می‌شوند. پس از آن (سال‌های 1402 تا 1406) شاهد سیر نزولی در تعداد معلمان بازنشسته خواهیم بود و به صورت میانگین سالیانه حدود 18.650 معلم بازنشسته خواهند شد.  در بحبوحه کمبود شدید معلم، اختلاف نظرهایی در خصوص نحوه محاسبه نیاز به معلم و برآورد تعداد شاغلان و بازنشستگان چند سالی است که به یکی از چالش‌ها میان سازمان اداری و استخدامی، سازمان برنامه و بودجه و آموزش و پرورش تبدیل شده است و از جلسات مشترکی که قرار بود بین این سه دستگاه برای بررسی وضعیت نیروی انسانی آموزش و پرورش برگزار شود، اخباری بیرون نیامد.

در کنار این مسئله، بحث‌ها و مقاومت‌ها در برابر ورود فارغ التحصیلان سایر دانشگاه‌ها به آموزش و پرورش آن هم در شرایطی که این وزارتخانه با مشکل جدی کمبود معلم مواجه است، مشکلی مضاعف است البته مخالفان جذب فارغ التحصیلان سایر دانشگاه‌ها (با گذراندن دوره یکساله در دانشگاه فرهنگیان) تا امروز به صورت مستند به این پرسش پاسخ نداده‌اند که کیفیت روش‌های تدریس و معلمی میان فارغ التحصیلان دوره چهار ساله دانشگاه فرهنگیان بالاتر است یا معلمان ماده 28؟  البته لازم به ذکر است که زنگ خطر کمبود معلم از چند سال قبل به صدا درآمده بود؛ دقیقاً همان اردیبهشت 97 که اسفندیار چهاربند مدیرکل آموزش و پرورش وقت پایتخت صراحتاً دراینباره هشدار داد و گفت: «کمبود شدید معلم در سال 99 آموزش و پرورش را از پا در می‌آورد» و نتیجه آن را در سال‌های اخیر به وضوح مشاهده کردیم آنجا که تا قبل از آمدن کرونا و مجازی شدن آموزش‌ها، برخی کلاس‌های درس مدارس دولتی تا  اواخر مهر بدون معلم مانده بودند.ناگفته نماند که آموزش و پرورش برای جبران کمبود معلم تمام روش‌هایی که می‌توانست را به کار گرفت، از رساندن جمعیت کلاس‌های درس به بالای 40 نفر و طبیعتاً ضربه زدن به کیفیت آموزش و یادگیری در مدارس دولتی تا به کار بردن روش‌هایی همچون خرید خدمات آموزشی، استفاده از انواع معلمان از حق‌التدریس تا بازنشسته... اما به نظر می رسد آنقدر ها هم کارساز نبوده است.سیاستگزاران نظام آموزشی باید برای  این مشکل بزرگ چاره ای اساسی بیندیشند.

فاطمه هوشنگی / دریا