دریانیوز: اربعین حسینی چهلمین روز پس از شهادت امام حسین(ع) در روز عاشورای سال ۶۱ که با ۲۰ صفر مصادف است. براساس برخی از نقل‌ها، اسیران کربلا روز ۲۰ صفر سال ۶۱ قمری در بازگشت از شام، برای زیارت مدفن امام حسین(ع) به کربلا رفتند؛ البته گروهی از علما همچون شیخ مفید و شیخ طوسی تصریح کرده‌اند که اسرا در بازگشت از شام به مدینه رفتند. همچنین جابر بن عبدالله انصاری، در این روز به‌عنوان اولین زائر بر سر مزار امام حسین(ع) حاضر شده است.20صفر در ایران تعطیل رسمی است و شیعیان در این روز عزاداری می‌کنند. راهپیمایی اربعین شیعیان به سوی کربلا، به یکی از مهم‌ترین و گسترده‌ترین مراسم عزاداری شیعیان جهان تبدیل شده و در زمره بزرگترین اجتماعات مذهبی جهان قرار گرفته است.تاریخچه زیارت اربعینمرحوم آیتی می نویسد: ظاهر عبارت شیخ طوسی آن است که جابر از مدینه به منظور زیارت حرکت کرده بود و در روز بیستم ماه صفر وارد کربلا شد. نه آنکه رسیدن او به کربلا (به طور تصادفی )بعد از چهل روز از شهادت امام علیه السلام، روی داده باشد و بعید نیست که همینگونه باشد چرا که بعد از رسیدن اهل بیت علیهم السلام به کوفه ابن زیاد، عبدالملک بن الحارث السلمی را از عراق به حجاز فرستاد، تا عمرو بن سعید بن عاص اموی، والی مدینه را از شهادت امام و یاران وی آگاه سازد. عبدالملک بی‌درنگ به مدینه رفت و خبر شهادت امام را رسماً به والی مدینه ابلاغ کرد. در این صورت ممکن است که جابر بن عبد الله انصاری با خبر یافتن از فاجعه شهادت امام علیه السلام و بنی هاشم، از مدینه حرکت کرده باشد. جابر در بیستم ماه صفر، درست چهل روز بعد از شهادت امام وارد کربلا شد و سنت زیارت امام (در اربعین) به دست او تاسیس گردید.

 روز بازگشت اسیران کربلا

روایت است که اسیران کربلا روز ۲۰ ماه صفر سال ۶۱ ه‍.ق در بازگشت از شام، برای زیارت مدفن امام حسین(ع) به کربلا آمده‌اند. همچنین در این روز جابر بن عبدالله انصاری به زیارت قبر امام حسین (ع) آمده است. زیارت اربعین از اعمال خاص این روز است که بنابر روایتی از امام حسن عسکری (ع) یکی از پنج نشانه مومن دانسته شده است.

در مورد زمان بازگشت اسرای اهل بیت به کربلا پس از واقعه عاشورا سه نظر مطرح است:

برخی معتقدند این زیارت در سال نخست روی نداده و بلکه به دلیل دوری مسافت، اصلا چنین زیارتی ممکن نبوده، زیرا پیمودن مسیر کوفه تا شام و سپس بازگشت به کربلا در مدت زمان ۴۰ روز، برای کاروان اسرای کربلا ممکن نبوده است. محدث نوری و شیخ عباس قمی طرفدار این نظریه هستند. علاوه بر این که گزارش معتبری نیز بر اثبات این رویداد در دست نیست. برخی ضمن پذیرش اصل بازگشت کاروان اسرای اهل بیت به کربلا در مسیر شام به مدینه، زمان آن را حدود پایان ماه صفر و اوایل ربیع الاول و یا زمانی بعد از آن دانسته‌اند. برخی دیگر، اربعین سال‌های بعد را زمان این رویداد شمرده‌اند.برخی معتقدند که اسرای کربلا از شام به عراق رفته و در روز اربعین، یعنی ۴۰ روز بعد از واقعه عاشورا، به کربلا رسیدند و در آنجا جابر بن عبدالله انصاری و برخی از بنی هاشم را نیز دیده‌اند و پس از زیارت امام حسین (ع) به مدینه رفته‌اند. این نظریه در لهوف سید ابن طاووس به تصریح ذکر شده است. اینان معتقدند که این بازگشت ممکن بوده است و روایاتی که از این رویداد خبر داده اند، معتبرند. از جمله کتاب‌های مشهور در اثبات این نظر و پاسخ به مخالفان کتاب تحقیق درباره اول اربعین حضرت سیدالشهداء (ع) نوشته سید محمد علی قاضی طباطبایی است.

 جابر بن عبدالله انصاری، اولین زائر اربعین حسینی

جابر صحابی رسول خدا و پنج امام معصوم(ع) پیش از هجرت پیامبر به مدینه، در منی با آن حضرت بیعت کرد. او در جنگ های بسیاری در رکاب رسول خدا و امیرمؤمنان(ع) شرکت کرد و همواره مدافع پیامبر و اهل بیت(ع) بود. گزارش جابر از حجةالوداع و حضور او در شمار راویان حدیث غدیر، نشان از شخصیت آگاه و شجاع او دارد. این صحابی جلیل القدر هیچگاه در برابر ستم خلفای اموی خاموش نماند در رخدادهای صدر اسلام، حضوری پرنگ داشت.

روایت عطیه از روز اربعین

در کتاب «بشارة المصطفی» آمده است: عطیه عوفی می‌گوید: به همراه جابر بن عبد الله انصاری به منظور زیارت قبر امام حسین علیه السلام وارد کربلا شدیم. جابر نزدیک شریعه فرات رفت. غسل کرد و لباس‌های نیکو پوشید. سپس به طرف قبر مطهر، حرکتکردیم. جابر هیچ قدمی را برنمی‌داشت، الا اینکه ذکر خدا می‌گفت، تا به نزدیک قبر رسیدیم. سپس به من گفت: مرا به قبر برسان. (برخی نقل کرده اند که جابر در این زمان تقریبا نابینا بوده است.) من دست او را روی قبر گذاشتم. جابر روی قبر افتاد و غش کرد. من مقداری آب روی صورتش پاشیدم. وقتی به هوش آمد، سه بار گفت: یا حسین. سپس گفت: ای حسین چرا جواب مرا نمی‌دهی؟ بعد به خودش گفت: چگونه می‌توانی جواب دهی در حالی که رگ‌های گلوی تو را بریده‌اند و بین سر و بدنت جدایی افتاده است. شهادت می دهم که تو فرزند خاتم النبیین و سید المومنین...و پنجمین فرد از اصحاب کساء هستی...درود و سلام و رضوان الهی بر تو باد. سپس به اطراف قبر امام حسین علیه السلام حرکت کرد و گفت: «السلام علیکم ایتها الارواح التی حلت بفناء الحسین... اشهد انکم اقمتم الصلاة و اتیتم الزکاة و امرتم بالمعروف و نهیتم عن المنکر»

راه پیمایی روز اربعین حسینی

توصیه به زیارت اربعین باعث شده است که شیعیان به ویژه ساکنان عراق، در سال‌های اخیر و پس از سقوط رژیم پیشین کشور عراق، از نقاط مختلف این کشور به سوی کربلا حرکت کنند. این حرکت که غالبا به صورت پیاده صورت می‌گیرد یکی از پرجمعیت‌ترین راه پیمایی‌ها در جهان شمرده می‌شود. در سال ۱۳۹۲ ه‍.ش پیش بینی حدود ۲۰ میلیون زائر شده بود.قاضی طباطبایی در کتاب تحقیق درباره اول اربعین سیدالشهداء می‌نویسد حرکت به سوی کربلا در روز اربعین از زمان ائمه اطهار (ع) در بین شیعیان رایج بوده است و شیعیان حتی در زمان بنی امیه و بنی عباس نیز به این حرکت مقید بوده‌اند. اغلب زائران مسیرِ نجف به کربلا به طول ۸۰ کیلومتر را در مدت سه روز در یک راهپیمایی مسالمت‌آمیز طی می کنند. دولت ایران در تلاش است تا مراسم اربعین حسینی را به طور مشترک با کشور عراق، به عنوان میراث معنوی در فهرست آثار معنوی یونسکو ثبت کند. اربعین حسینی در کربلا به عنوان بزرگترین تجمع بشریت در کره زمین شناخته شده است. عاشقان و دلباختگان سیدالشهدا امام حسین (ع) در اربعین یعنی چهلمین روز شهادت آن بزرگوار با هر وسیله ای که در امکان آنها می باشد خود را به ضریح و بارگاه مطهر آن امام شهید می رسانند. میلیونها نفر با پای پیاده از مکانهای بسیار دور، مسافت ده ها و صدها کیلومتر را طی می کنند و خود را در اربعین به کربلا می رسانند. در هیچ تاریخی از ابتدای خلقت کره زمین تاکنون چنین تجمعی از انسانها پدید نیامده است و آنچه که ما اکنون هر سال در کربلا شاهد آن هستیم یک معجزه ی بزرگ الهی بشمار می آید. 

در این خصوص روزنامه دریا با حجه الاسلام محسن شهبازی کارشناس قرآنی روابط عمومی اوقاف  استان هرمزگان نیز مصاحبه ای داشت:

دریا: فلسفه زیارت اربعین را توضیح دهید؟ و بگویید پیاده روی اربعین ازکی شروع شد و بنیان گزارش چه کسی بود؟

فلسفه زیارت اربعین یادآور حماسه سازی نهضت عاشورای ابی عبدالله الحسین(ع) و بازگشت اسیران کربلا در چهلمین روز شهادت امام بزرگوار و تجدید پیمان و میثاق قبیله بنی هاشم است و البته از طرفی دیگر پیام صلح و آزادی و زیر بار ظلم نرفتن و شعار توحیدی تمام مسلمانان در سر تا سر عالم که همان هیهات من الذله را در اوج اقدار به نمایش می گذارد.با گذشت هزارو چهارصد و اندی سال از اربعین سید و سرور سالار شهیدان به پاس آن رشادت های قبیله بنی هاشم مردم جهان پیاده روی اربعین را شروع می کنند و لبیک گویان با آمادگی کامل با امام حسین (ع) هم پیمان می شوند که پیرو راه حضرت باشند و به قرآن عمل کنند و در سرتاسر عالم امر به معروف و نهی از منکر کنند و درس ها و پیام های عاشورا را به جهانیان برسانند .بنیان گذار پیاده روی اربعین خود قبیله بنی هاشم  و در رأس آنها حضرت زینب سلام الله علیها بودند که از سوریه ( شام ) با راهنمایی نعمان بن بشیر حرکت کردند و به یک دو راهی رسیدند که یک راه به کربلا و دیگری به مدینه می رسید که حضرت زینب(س) اول به کربلا رفتند و تجدید بیعت و پیمان کردند و بر سر قبور شهدا حاضر شدند  که فلسفه زیارت اربعین از اینجا شروع شد و بعد از آن تمام مسلمانان و مردم شهر های مختلف، عاشقان سیدالشهدا این راه را ادامه دادند و حال 1400 سال است که هر ساله مردم خود را در روز اربعین به کربلا می رسانند.

بیتا هوشنگی/دریا