دریانیوز: توسـعه‌ی صنعـت و گسـترش شهــرهای صنعتی و شهرنشینی در کنار تمامی اثرات مثبتی که در تغییر سبک زندگی انسان‌ها ایجاد کرده، معضلات و مشکلاتی را نیز به همراه داشته است که تاکنون هم ادامه دارد و مسئولین پیوسته برآنند که از این معضلات بکاهند تا مردم بتوانند از حداکثر امکانات موجود استفاده کنند. در میان این مشکلات، حاشیه‌نشینی یا سکونت‌گاه‌های غیررسمی پدیده‌ای است که با توجه به رشد شهرنشینی بی‌رویه و روند مهاجرت‌ از روستا به شهرها شکل گرفته و گسترش یافته است. شروع این پدیده در ایران تقریبا به دهه‌ی ٤٠ و خصوصا پس از اصلاحات ارضی بازمی‌گردد، که سبب شد مهاجرت به شهرها افزایش یابد. این در حالی است که پس از وقوع انقلاب نیز بر اثر تحولات صورت گرفته در این مقطع، شروع جنگ عراق علیه ایران و تداوم سیاست تمرکزگرایی به تداوم شهرنشینی بی‌رویه و به تبع آن افزایش حاشیه‌نشینی در شهرها و به ویژه شهرهای بزرگ منجر شد.
  سرو صدای بازی کردن کودکان در میان کوچه های باریک محله را در برگرفته، کمی آن طرف‌تر نگرانی از برخی آسیب‌های اجتماعی را می‌شود از چشمان یک بانوی جوان دید که هم نگران فرزندانش است که در این مناطق بدون هیچ امکانات و در فقر و مشکلات قد می کشند و از سویی غم اعتیاد همسرش را به دوش می کشد، به گفته خودش زندگی برای آنها رنگی جز سیاهی ندارد اما به ناچار روزگار را سپری می کنند. اینجا مردمانش زندگی متفاوتی را تجربه می‌کنند، این را می‌توان با قدم‌‌زدن در کوچه ‌پس‌کوچه‌هایشان فهمید. وارد محلاتشان که می‌شوید دیوارهای فرسوده، کوچه‌های تنگ و بی‌قواره و پله‌ای، خانه‌های کوچک تو در تو، خیل عظیم سیم‌های برق و کودکان معصوم در حال بازی در جوی های فاضلاب و کوچه های خاکی، توجهتان را جلب می‌کند. برخی کوچه‌های این مناطق آنقدر تنگ و باریک هستند که دو نفر به سختی می‌توانند همزمان از آنها عبور کنند، حال تصورش را بکنید اگر اتفاق و یا حادثه تلخی مثل زلزله و رانش زمین اتفاق بیافتد، چه بر سر ساکنانش می‌آید! 

زندگی در حاشیه شهرها همواره با تهدیدهایی برای ساکنان این مناطق و البته سایر شهروندان همراه است، با گذری در کوچه های تنگ و باریک و عدم امکانات کافی، گویای مشکلاتی است که ساکنان این محلات با آنها دست و پنجه نرم می کنند.  به تبع در این مناطق جمعیت بالایی زندگی می کنند که برای مطلع شدن از مشکلات آنها نیاز به جستجو و کنکاش نیست بلکه در ظاهر، همه مشکلات را می توان در این محلاتی که در برزخ شهر و روستا گرفتار شده اند، مشاهده کرد.فقر، اعتیاد، بیکاری، طلاق از مهمترین آسیب های اجتماعی در مناطق حاشیه نشینی است که هرچه امکانات و رسیدگی به مشکلات در این مناطق کمتر باشد، آسیب های اجتماعی در این محلات بیشتر رشد می کند. به گفته بسیاری از مسئولین و کارشناسان، حاشیه نشینی در اثر مهاجرت ها و فقری که سبب شده تا در شهر شرایط زندگی نباشد، ایجاد شده و متاسفانه هر روز بر وسعت این محلات افزوده می شود، محلاتی که از حداقل امکانات ورزشی، مراکز فرهنگی و سایر نیازها محروم هستند و مشکلات در زیر پوست زندگی آنها هر روز ضخیم تر می شود از جمله آنها می توان به محلات نایبند، دو هزار، کمربندی، آیت الله غفاری و .... در بندرعباس اشاره کرد.

از جمله مشکلات عمده‌ی این حاشیه‌نشینان که بتوان به شکل موردی، به اشاره کرد بي‌مسكني یا بدمسكني، عدم دسترسي به آب آشاميدني سالم و بهداشتي، معضل دفع زباله، مشكل رفت و آمد، مسئله‌ی یافتن كـار، انواع نارضايتي‌هاي جمعي و احساس عدم تعلق و بيگانگي با شهر، عدم مشاركت شهری به علت احساس تبعيض و نداشتن روحيـه‌ی شهروندي و... هستند. این موارد هرکدام می‌تواند باعث ایجاد و گسترش انحرافات اجتماعی باشد.به طور قطع یک اقدام موثر برای کاهش حاشیه‌نشینی ایجاد امکان برخورداری از امکانات دنیای صنعتی در همه‌ی مناطق و توسعه‌ی متوازن منطقه‌ای و عدم تمرکزگرایی خدمات و اشتغال در مناطق شهری است، تا جلوی مهاجرت‌های بی‌رویه و غیراصولی به شهرها گرفته شود.برای ارتقای مناطق حاشیه‌نشین، گام نخست استفاده از ظرفیت درونی این مناطق با افزایش «مشارکت اجتماعی» است. باید پذیرفت که حاشیه‌نشینی یکی از معضلات جامعه امروزی در سراسر جهان است و نمی‌توان آن را نادیده گرفت، بدین ترتیب باید در گام نخست و با اقدامات سنجیده مشارکت اجتماعی را افزایش داده و تهدید حاشیه‌نشینی را به فرصتی مناسب برای توسعه تبدیل کرد.

فاطمه هوشنگی /دریا