دریانیوز: واکس؛ یک فراورده زیستی است که در برابر یک بیماری میکروبی مشخص، ایمنی فعالِ اکتسابی تولید می‌کند و معمولاً برای پیشگیری از بیماری‌ها و ایجاد ایمنی در برابر آن‌ها استفاده می‌شود. امروزه هر کودکی که متولد می‌شود مجموعه‌ای از واکسن‌ها را دریافت می‌کند تا در برابر بیماری‌هایی که خاصیت اپیدمی دارند، مصون شود. آبله، سه‌گانه (دیفتری، کزاز، سیاه سرفه)، فلج اطفال، سل، MMR (سرخک، اوریون و سرخجه)، هپاتیت بی، مننژیت مننگوکوکی، آنفلوانزا، تب زرد، تیفوس، هاری و کرونا معروف‌ترین بیماری‌هایی هستند که واکسن مؤثر دارند.واکسن‌ها با تقلید یک عامل عفونی – ویروس، باکتری یا دیگر میکروارگانیسم‌های عامل بیماری – عمل می‌کنند. این کار به سیستم ایمنی ما «یاد می‌دهد» که چگونه به طور سریع و مؤثر به این عامل واکنش نشان دهد. واکسن‌ها معمولاً یک نوع ضعیف‌شده از یک عامل عفونی را ارائه می‌کنند که به سیستم ایمنی ما اجازه می‌دهد تا آن را در حافظه‌اش ضبط کند. بدین ترتیب، قبل از اینکه ویروس ما را بیمار کند، سیستم ایمنی ما می‌تواند سریعاً آن را شناسایی کرده و مقابله کند.از زمان بروز همه گیری کرونا، مقابله با این بیماری به روش‌های مختلف دغدغه اصلی پژوهشگران حوزه سلامت بود.

از روش‌های ساده ای چون شستن دست‌ها و ماسک زدن تا روش‌های پیچیده‌ای همچون بررسی تغییرات ژنتیک ویروس. به گزارش شبکه اطلاع رسانی هرمز؛پس از اینکه ویروس کرونا به شدت در جهان گسترش یافت بسیاری از محققان به این نتیجه رسیدند که باید از ایمنی زایی بدن انسان به عنوان سد مقابله با بیماری استفاده کنند و از این رو به فکر ساخت واکسن کرونا افتادند. ایران کشوری است که سابقه واکسن سازی دارد و با برنامه واکسیناسیون کشوری تاکنون توانسته است بیماری‌هایی همچون فلج اطفال، آبله، سرخک و بسیاری دیگر از بیماری‌های عفونی را شکست دهد. از زمان ساخت واکسن‌های علیه کرونا در جهان، ایران نیز به سمت تولید واکسن ضد کرونا حرکت کرد تا در این مسیر بتواند زودتر به دوران پیش از کرونا بازگردد.

هیچ واکسنی بدون حداقل ۵۰ درصد کارآیی تصویب نمی‌شود

دکتر حمیدرضا جماعتی دبیر کمیته علمی کشوری کووید ۱۹، در این باره می‌گوید: در تمام دنیا تحقیقات بر روی جمعیت هدف بر اساس در دسترس بودن واکسن انجام می‌شود. هیچ واکسنی در دنیا برای استفاده مورد تصویب قرار نمی‌گیرد مگر اینکه بیش از ۵۰ درصد کارآیی داشته باشد. البته ممکن است بالاتر از ۵۰ درصد هم در جلوگیری از سه سطح مدنظر ابتلاء، شدت بیماری و مرگ و میر کارآیی داشته باشند.

اثربخشی بیش از ۷۰ درصدی واکسن‌های ایرانی کرونا در کارآزمایی بالینی

دبیر کمیته علمی کشوری کووید ۱۹ می‌گوید: نکته مهم در مورد کارآیی واکسن‌های کرونا این است که بسته به نوع ویروس که در آن جامعه وجود دارد و برحسب اینکه سیستم ایمنی آن جامعه چگونه باشد، می‌تواند بر کارآیی واکسن تاثیرگذار باشد.وی درباره واکسن‌های ایرانی یادآور می‌شود: در مورد اثربخشی واکسن‌های ایرانی نیز با توجه به اینکه مجوز سازمان غذا و دارو را برای استفاده دریافت کرده‌اند، کارآیی آنها مشخص است. تمام واکسن‌های ایرانی مورد بررسی در بخش کلینیکال ترایال ها (کارآزمایی بالینی) اثربخشی متفاوتی از ۷۰ درصد تا ۸۰ درصد داشته‌اند.

میزان اثربخشی دو واکسن ایرانی برکت (کوو ایران) و پاستوکووک

بر اساس مطالعاتی که در انستیتو پاستور ایران در زمینه واکسن پاستوکووک که اکنون در چرخه واکسیناسیون وارد شده، انجام شده است آنالیز میانی اثربخشی واکسن پروتئین نوترکیب در سه سطح پیشگیری از کووید- ۱۹، پیشگیری از موارد شدید عفونت کووید -۱۹، پیشگیری از مرگ ناشی از عفونت کووید -۱۹ در جمعیت ایرانی ۱۸ تا ۸۰ سال اعلام شده است.اثربخشی علیه موارد علامت دار بعد از دو دوز تزریق واکسن سوبرانا ۲ به میزان ۶۵ درصد و بعد از تزریق دوز بوستر (یادآور) با واکسن سوبرانا- پلاس، ۹۱.۶ درصد گزارش شده است. تاثیرگذاری علیه موارد شدید و بستری بعد از ۳ دوز، ۱۰۰ درصد گزارش شده است.همچنین تاثیر واریانت دلتا بر اثربخشی واکسن‌های مختلف موجود در دنیا در سه منطقه مدیترانه و آمریکای شمالی در زمان غلبه این سویه هم در این موسسه بررسی شده است و در نهایت اثربخشی رژیم ۳ دوزه واکسن سوبرانا ۲ در پیشگیر از موارد قطع علامتدار ۷۰.۵۸ درصد، در پیشگیری از موارد قطعی بستری ۹۱.۷۶ درصد و در پیشگیری از موارد قطعی شدید ۸۳.۵۲ درصد بیان شده است.

دکتر علیرضا بیگلری رئیس انستیتو پاستور ایران در تازه‌ترین بررسی مطالعه واکسن پاستوکووک در مقابل دو واریانت بسیار واکسن‌گریز کووید ۱۹ در ایران گفته است: این واکسن بر روی ۲۴ هزار نفر در ۸ دانشگاه علوم پزشکی کشور مورد آزمایش قرار گرفت. مطالعات نشان داد که ۹۸.۹ درصد از افرادی که واکسن پاستوکووک را دریافت می‌کنند، در بدن شان آنتی‌بادی تولید می‌شود و ۹۱.۷ درصد از افرادی که با این واکسن واکسینه می‌شوند به فرم شدید بیماری مبتلا نشده و نیاز به بستری پیدا نمی‌کنند که بسیار ارزشمند است. همچنین ۷۰ درصد از افراد مورد مطالعه نیز واجد بیماری علامتدار نشدند که این نه تنها در کشور، بلکه در سطح واکسن‌های دنیا هم از نتایج بسیار مهم تلقی می‌شود.

نتایج مطالعات در زمینه کارآزمایی بالینی واکسن برکت نیز نشان می‌دهد در زمان غلبه واریانت دلتا و بر اساس آنالیز میانی تحویل سازمان غذا و دارو شده، تزریق دو دز واکسن کوو ایران برکت می‌تواند در حدود ۸۴ درصد (به صورت میانگین بین ۵۴ تا ۹۶ درصد) از موارد بحرانی‌ای که بیمار نیاز به بستری در آی سی یو داشته باشد یا نیازمند به اقدامات تهاجمی پزشکی شود، پیشگیری کند. همچنین حدود ۷۱ درصد (بین ۶۳ تا ۷۶ درصد) تزریق دو دز واکسن کوو ایران برکت از بستری شدن افراد در بیمارستان پیشگیری می‌کند.

نظارت دو مجموعه اصلی وزارت بهداشت بر تمام واکسن‌های ایرانی کرونا

دکتر احسان شمسی گوشکی دبیر کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش درباره بررسی اثربخشی واکسن‌های ایرانی کرونا و تایید آنها از سوی کمیته اخلاق می‌گوید: تمام واکسن‌های ایرانی کرونا که کلینیکال ترایال (کارآزمایی بالینی) آنها در ایران انجام می‌شود تحت نظارت دو مجموعه اصلی در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی هستند.وی می‌افزاید:به مردم اطمینان می‌دهم، هم ایمنی و هم اثربخشی واکسن‌هایی که در داخل کشور تولید می‌شود در فازهای یک، دو و سه توسط نهادهای ناظر به ویژه سازمان غذا و دارو کنترل می‌شود و نظارت بسیار دقیقی منطبق بر استانداردهای جهانی روی این واکسن‌ها صورت می‌گیرد. دبیر کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش وزارت بهداشت یادآور می‌شود: در عین حال واکسن‌های خارجی هم وقتی می‌خواهد وارد ایران شود، ابتدا داده‌های موجود در مورد آن واکسن‌ها توسط سازمان غذا و دارو بررسی می‌شود. این طور نیست که بدون بررسی واکسنی وارد شود و در چرخه واکسیناسیون قرار گیرد.

واکسیناسیون کرونا یک تصمیم شخصی نیست، یک وظیفه اجتماعی است

دبیر کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش خاطرنشان می‌کند: همه مردمی که تاکنون واکسن نزده‌اند لازم است برای ایمنی خود و سایرین برای واکسن زدن اقدام کنند. واکسیناسیون کرونا یک تصمیم شخصی نیست، یک وظیفه اجتماعی است. دلیل این تاکید این است که اگر فردی که باید واکسن بزند، واکسن نزند تنها خودش را در معرض خطر قرار نمی‌دهد بلکه دیگران را هم با خطر مواجه می‌کند. تا زمانی که همه گیری کنترل نشده است شرایط کشور بسیار ویژه خواهد بود.

وضعیت اثربخشی واکسن‌های خارجی در زمان غلبه سویه دلتا کووید ۱۹

طبق گزارش نشریه فورچون در آگوست سال جاری محققان متوجه شدند واکسن‌های سینوواک و سینوفارم چین در کل ۷۰ درصد در جلوگیری از ابتلا به کووید ۱۹ در بازه شیوع سویه دلتا این بیماری در شهر گوانگژو تاثیرگذار بوده‌اند. این تحقیق بیش از ۱۰ هزار فرد مبتلا به بیماری و افراد نزدیک به آنها را رصد کرد. همچنین این تحقیق نشان داد واکسن‌ها در جلوگیری از نوع شدید کووید ۱۹ و مرگ و میر ناشی از آن ۱۰۰ درصد کارآمد هستند.از سوی دیگر رویترز نیز در ماه جولای به تحقیقی اشاره کرد که در نشریه «نیوانگلند ژورنال آو مدیسن» منتشر شده بود کارآمدی واکسن آسترازنکا و چند واکسن دیگر را براساس داده‌های واقعی بررسی کرده بود. براساس این تحقیق دو دوز از واکسن آسترازنکا در مقابل سویه دلتا ویروس کرونا ۶۷ درصد کارآمد است.نشریه ساینس اوگ نیز در گزارشی درباره واکسن اسپوتنیک V روسیه نیز نوشته است طبق گزارشی که در سرورmedRxiv منتشر شده، این واکسن در مقابل سویه دلتا کارآمدی مناسبی دارد. تحقیقی در جمعیتی ۱۴ هزار نفری نشان می‌دهد تزریق ۲ دوز از این واکسن خطر بستری شدن در نتیجه ابتلا به کووید ۱۹ را ۸۱ درصد کاهش می‌دهد و از آسیب جدی به ریه جلوگیری می‌کند.

عدم مجوز به یک واکسن تا زمان محرز نشدن اثربخشی

به نظر می‌رسد مهمترین نکته‌ای که برخی از مخالفان واکسن از آن غفلت می‌کنند موضوع اثربخشی در پیشگیری از بستری شدن و مرگ و میر افراد در اثر ابتلاء به کرونا است. دکتر حسین وطن پور استاد دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی و نماینده وزیر بهداشت و مدیر اجرایی پروژه واکسن داخلی COVID-۱۹ در این باره به مهر می‌گوید: درباره اثربخشی واکسن‌های تولید داخل باید گفت ما در وزارت بهداشت طبق پروتکل‌های مصوبه سازمان غذا و دارو حرکت می‌کنیم.وطن پور به موضوع اطلاع رسانی‌های کارآزمایی بالینی اشاره می‌کند و می‌گوید: به نظر می‌رسد شاید اطلاع رسانی‌ها و رسانه‌ای کردن کارآزمایی بالینی واکسن‌ها بیشتر از اینکه مردم را مطمئن کند، آنها را نگران کرده است.

مردم نگران اثربخشی واکسن‌های ایرانی کرونا نباشند

مدیر اجرایی پروژه واکسن داخلی COVID-۱۹ می‌گوید: تمامی واکسن‌های ایرانی کرونا در نسخه‌های متعدد پیش رفته است و برخی از آنها مانند پاستور و برکت ایمنی زایی خوبی ایجاد کرده‌اند. بنابراین مردم نباید نگران اثربخشی واکسن‌های ایرانی باشند.اثربخشی یک واکسن به چند دسته تقسیم می‌شود. وقتی می‌گوییم اثربخشی واکسن تا چه اندازه است میزانی مدنظر است که چقدر از ابتلاء جلوگیری می‌کند که این بسیار مهم است. بخش دیگری از اثربخشی به این برمی گردد که اگر فرد مبتلا شود چقدر عوارض شدید منجر به بستری دارد. معنای دیگر اثربخشی این است که اگر فرد بستری شد، چقدر احتمال فوت دارد.وی درباره موضوع اثربخشی واکسن می‌گوید: اثربخشی به چند دسته تقسیم می‌شود. وقتی می‌گوییم اثربخشی واکسن تا چه اندازه است میزانی مدنظر است که چقدر از ابتلاء جلوگیری می‌کند که بسیار مهم است. یک بخشی از اثربخشی مدنظر است که اگر فرد مبتلا شود چقدر عوارض شدید منجر به بستری دارد.

 اثربخشی در سطوح ابتلاء، بستری و مرگ در تمام واکسن‌های ایرانی ضد کرونا

وی تاکید می‌کند: تمام واکسن‌های ایرانی ضد کرونا که در کشور تولید شده است اثرات خوبی را در این سه حوزه داشته‌اند. ضمن اینکه اثرات آن را در جامعه می‌بینیم. اگر مردم ماسک زدن و استفاده از ضد عفونی کننده را در کنار واکسن رعایت کنند مطمئناً میزان ابتلا، میزان بستری و میزان مرگ کاهش می‌یابد.استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی به این نکته اشاره می‌کند که موضوع بررسی اثربخشی واکسن‌های ایرانی و خارجی همواره در حال انجام است و اضافه می‌کند: بخشی از کار حرفه‌ای در شرکت‌های دارویی این است که وقتی یک محصول در داخل تولید می‌شود و معادل خارجی دارد حتماً عوارض و اثرات آن را نه در مرحله ورود به بازار بلکه در طی دوره کنترل کنند.

تامین ۱۴ میلیون دوز واکسن‌های ایرانی کرونا تاکنون

وی تاکید می‌کند: البته ژن و گونه هر جمعیتی ممکن است در ایمنی زایی واکسن‌ها موثر باشد اما به طور کلی وقتی بیش از ۵۵ درصد ایمنی زایی در یک واکسن مشاهده می‌شود به معنی اطمینان به واکسن است. در مجموع واکسن‌های ایرانی کرونا ۱۴ میلیون دوز تولید و توزیع شده‌اند.وطن پور به اهمیت تولید واکسن کرونا در داخل کشور اشاره کرده و خاطرنشان می‌کند: ما هر سال ۱۲۰ میلیون دوز واکسن نیاز داریم و معلوم نیست هر سال این میزان پول داشته باشیم که بتوانیم از خارج واکسن بخریم. لذا باید روی پای خود بایستیم و تولید کنندگان داخلی را حمایت کنیم و قیمت‌ها را برای آنها مشخص کرده و با آنها قرارداد ببندیم. نمی‌توانیم تولید کننده داخلی را معلق نگه داریم و انتظار داشته باشیم با سرمایه‌های خودشان تولید کنند و پول آنها را ندهیم.واکسیناسیون علیه کرونا در کشور شتاب بی سابقه‌ای گرفته و اکنون بیش از هر زمان دیگری نیازمند اطمینان به توان علمی محققان و متخصصان کشورمان هستیم. همانطور که سال‌ها پیش با واکسن‌های ساخت ایران توانستیم ریشه چندین بیماری را بخشکانیم امروز هم می‌توانیم با توسعه زیرساخت‌ها و حمایت و اطمینان به واکسن سازی ایرانی بر کرونا غلبه کنیم.