بلكه به حل برخي از مشكلات زندگي نظير ترافيك ، آلودگي هوا،فساد اداري، نابرابريهاي اجتماعي و ... كمك شايان توجهي مي كند . از ديگر سو ، مقاله به اين نكته اشاره دارد كه مسائلي مانند شكاف ديجيتال در سطح داخلي و نيز بين المللي ، قوانين مربوط به امضاي ديجيتال، مالكيت معنوي، آزادي اطلاعات همچنان به قوت خود باقي هستند . بنابراين در كنار نگاهي خوشبينانه به ايجاد و گسترش شهرهاي الكترونيك به نگرانيهايي نيز خواهيم پرداخت كه در اين رابطه وجود دارند.

مفاهيم كليدي: شهر الكترونيك ، شهروند الكترونيك، دولت الكترونيك،شكاف ديجيتال

ازدحام و تراكم جمعيت و تفاوت جمعيت در شب و روزهاي شهرهايي مانند تهران ، نيويورك ،توكيو، لندن با آلودگي صوتي ، هوا ، نور و فضا به علاوه ترافيك و مسئله وقت ، لزوم يافتن راه حلي براي كاهش آلام ناشي از زندگي در اين شهرها شده است . مهمترين مسئله ، دشواري حركت جمعيت است . اين حركت اعم از حركت با وسيله نقليه يا ازدحام جمعيت در مراكز فروش و خدمات اداري و رفاهي شهر ريشه اصلي بسياري از مسائل شهري اعم از مسائل انساني ، حوادث شهري در شهرهاي بزرگ است.

با پيدايش صنعت همزمان اينترنت ، رايانه و بعد ارتباطات شبكه اي از طريق آرپانت و سپس شكل فراگير آن در قالب اينترنت ، فضاي شهري جديدي پديد آمد كه از آن به عنوان شهر مجازي با الكترونيك ياد مي شود ظهور اين نوع شهر،اول موج كاهش حركت جمهيت در واقعي مي شود و بعد ،فضاي همزمان را بدون فرسايش با يك هندسه موازي مهيا مي سازد.

تعريف مفاهيم كليدي:

شهر الكترونيك:

امكان دسترسي الكترونيكي شهروندان به تمام ادارات ،مكانهاي درون شهري، دستيابي به اطلاعات گوناگون مورد نياز به طور شبانه روزي در تمام ايام هفته به شيوه اي باثبات، قابل اطمينان و محرمانه است . به عبارتي ديگر، شهر الكترونيك، شهري است كه با استفاده از فن آوري اطلاعات و ارتباطات بتواند خدمات مختلف شهري با ديگر بخشهاي دولتي و حتي خصوصي در زمينه هاي اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي را در 24 ساعت شبانه روز و 7 روزهفته با كيفيت مناسب در اختيار شهروندان قرار دهد .

شهروند الكترونيك:

كسي است كه توانايي استفاده از فن آوري اطلاعات و ارتباطات را داشته باشد و بتواند خدمات مورد نيازش را با سيستمهاي الكترونيكي از ادارات و موسسات مورد نظر دريافت كند.شهروند الكترونيكي بايد بتواند حداقل وب سايت شهر الكترونيك را باز و در بخشهاي مختلف آن تحقيق كند و بداند از هر بخش چه كمكي مي تواند بگيرد

تاريخچه شهر الكترونيك:

شهر الكترونيك ، ثمره گسترش جهان اطلاعات و نيز موج سوم آلوين تافلر است . از نظر او پس از عصر صنعتي نوبت به ظهور عصر اطلاعاتي مي رسد كه در آن فعاليتهاي روزانه انسانها دگرگون مي گردد. دولت الكترونيك ، آموزش الكترونيك ، تجارت الكترونيك دگرگون كننده اين فعاليتها خواهند بود . موج سوم از دو دهه قبل آغاز شد و با پيدايش اينترنت توسعه يافت.بدين ترتيب در كمتر از يك دهه از پيدايش اولين شهرهاي الكترونيك جهان ، شهرهاي بزرگي مثل برلين ، بوستون، تورنتو و دبي خلق شدند.فكري و اجرايي قابل توجهي در اين راستا نشده است در فضاي شهر الكترونيك به گفته پائول ويرليو 1 ديگر مفهوم باز و بسته كردن دروازه شهر يا تقسيماتي شهري به شكل ميدان، كوچه و خيابان و به طور كلي معماري بر پايه مكان به پايان مي رسد . معماري فضاي مجازي بر اساس تغيير تكنولوژيكي زمان و مكان است و ساختهاي قابل دسترسي همزمان براي همگان مي باشد . در اين فضا، بخش مركزي و پيراموني شهر متغيرهاي مختلف و متفاوتي تعربف مي شوند كه لزوما از تراكم جمعيتي كه باعث بي حوصلگي ، تضاد منافع يا رفتارهاي تبعيض آميز بشود، نيست.

زندگي در شهر الكترونيك : فعاليتها و مزايا

پا به پاي ما بياييد تا با برخي از مهمترين فعاليتهاي كه در شهر الكترونيك صورت مي گيرند آشنا شويم

فعاليتهاي بانكي :

بانكداري الكترونيك رابطه نزديكي با كارتهاي اعتباري و پول الكترونيك دارد مثلا در ايران كارتهاي اعتباري سپهر (بانك صادرات )، ملت كارت، سيبا كارت(بانك ملي)،ثمين كارت از كارتهاي نام آشناي بانكي به منظور دريافت پول نقد از سيستمهاي خودپرداز و خريد از فروشگاهها هستند . برخي از كارتهاي اعتباري را مؤسسات بين المللي عرضه مي كنند . لذا چنين كارتهاي در بسياري از كشورهاي جهان معتبرند مانند ويزا كارت و مستر كارت .

فعاليتهاي اداري:

در ادارات مجازي شهر الكترونيك ، مراجعان با وارد كردن آدرس اينترنتي ادارات و اتصال به سايت آنها كليه كارهاي اداري شان را با روالي مشخص ، سريع و كم نقص و شبانه روز انجام مي دهند و امضا ها را ديجيتالي مي گيرند . با اين حال ، سيستمها و ادارات فعلي هم به كارشان ادامه مي دهند تا افرادي كه به اينترنت دسترسي ندارند بتوانند با مراجعه حضوري كارهايشان را انجام دهند . با اين نوع ادارات ،هزينه پرسنلي، تداركات ، بالاسري (آب وبرق و تلفن و...)تاسيساتي و محدوديت فضا ار بين خواهند رفت . اعلام نتايج كنكور در سايت سازمان سنجش از جمله اين موارد است.

فعاليتهاي تجاري:

يعني انجام امور تجاري با اينترنت كه خريد و فروش ، تبليغات و بازاريابي ، ارتباط با مشتريان و صاحبان كالا ، شركت در حراجها را شامل مي شود. چنين روشي، اين فعاليتها را راحت تر ، كم هزينه تر و با اعتماد بيشتري انجام مي دهد و به دنبال آن مي توان شاهد كاهش قيمتها بود . بدين ترتيب فايلهاي صوتي ، تصويري ، كتابهاي الكترونيكي را هم مي توان مستقيم و با پرداخت الكترونيكي خريد . همانطور كه سايت آمازون – بزرگترين كتابفروشي جهان – برخي كتابها را توسط پست و برخي را به شكل فايل الكترونيكي ارسال مي دارد. در ايران هم سايت www.iranbook.com همين كار را بر عهده دارد. گسترش تجارت الكترونيك با ايمن سازي وسايل پرداخت همراه است و كوششهاي بسياري توسط توزيع كنندگان و نيز مؤسسات بانكي در جهت ايجاد سيستمهاي ساده و ايمن صورت گرفته است.

فعاليتهاي تفريحي:

پارك الكترونيك ، بازيهاي رايانه اي ، بازيد از اماكن تاريخي مثل موزه و ساير جاها در شهر الكترونيك در اين دسته قرار مي گيرند اين روش از خروج كودكان و نوجوانان از منزل و گرفتار شدنشان در دام اعتياد و روي آوردنشان به تفريحات ناسالم جلوگيري مي كند. هم اكنون تعداد قابل توجهي از بازيهاي رايانه اي ، مجلات عمومي ، برنامه هاي صوتي و تصويري ، موسيقي و ... روي سايتها در دسترس است و همچنان رو به افزايش مي باشد . افراد مي توانند بدون خارج شدن از منزل به تفريح بپردازند و اوقات فراغت خود را با هزينه كمتري سپري كنند.

فعاليتهاي علمي و كسب اطلاعات:

با بهره برداري از موتورهاي جستجوگر 1 مثل گوگل ، ياهو ، آلتاويستا و... دستيابي به اطلاعات در هر زمينه اي آسان خواهد شد . با اين موتورها و نيز عضويت در كتابخانه هاي برخط ، دريافت كتابها و مقالات ديجيتال با قالپ پي .دي. اف كار سختي نخواهد بود.

فعاليتهاي آموزشي:

در شهر الكترونيك شما مدارس و دانشگاههاي فزيكي مشاهده نمي كنيد بلكه تمام كارها از ثبت نام تا حضور در كلاس ، ارتباط و شاگرد ، امتحانات و نتايج اينترنتي اند. از معتبرترين مراكز آموزشي جهان ، مؤسسه فني ماساچوست را مي توان را مي توان نام برد. در ايران هم وب سايت www.persianlearn.com امكان يادگيري برخي نرم افزار ها را از راه اينترنت فراهم آورده است . به علاوه ، دانشگاههاي صنعتي شريف ، پيام نور ، علم و صنعت ، تربيت مدرس هم به راه اندازي دوره هاي آموزشي الكترونيك روي آورده اند.

7- فعاليتهاي سياسي:

انتخاب الكترونيك از جمله اين امور است . تا كمتر از 10 سال ديگر اين امكان فني مهيا مي شود كه در هر لحظه نظر شهروندان در مورد يك مسئله پرسيده شود بي آنكه نيازي به كشيدن آنها پاي صندوقهاي راي باشد . همه در منازل خود و پشت رايانه راي به صندوق مي اندازند . اما براي اين كار حداقل به دو عامل اساسي نياز است :

الف- استفاده از ابزارهاي شناخت اثر انگشت

ب- سايتهاي ايمن

در آمريكا تاكنون سايتهايي براي راي گيري اينترنتي 1 ايجاد شده اند و در ايالتهاي كاليفرينا ، فلوريدا و مينه سوتا تا به حال صد انتخابات محلي برگزار شده است از منابع جامع دموكراسي الكترونيكي ، وب سايت شخصي به نام SCOTTLONDON است.

فعاليتهاي درماني :

آگاهي از روشها ي كمكي اوليه ، ارائه خدمات پزشكي ، سفارش دارو ، عمل جراحي از راه دور وبه تازگي ملاقات بيماران از راه دور از اين گونه امورند . از مزاياي اين شيوه صرفه جويي در وقت و هزينه ، پيشگيري از بسياري بيماريها به وسيله راهنماييهاي پزشكي موجود در سايت هستند.

فعاليتهاي تصميم گيري :

در شهر الكترونيك با يك سيستم فعال مي توان از وضعيت ترافيكي شهر مطلع شد . با دادن مبدا و مقصد حركت خود به اين سيستمها ، كوتاهترين و خلوت ترين مسير را مسئولان راهنمايي و رانندگي شهر به شما اعلام مي كنند . سيستم وزارت راه و ترابري ايران با شماره 141 براي راههاي بين شهري و با چنين هدفي طراحي شده است . فرد ، كد شهر مبدا و مقصد را روي شماره گير تلفن وارد و از كوتاهترين مسير و پمپ بنزينهاي راه اطلاع حاصل مي كند . برخي از مزايا شهر الكترونيك را مي توان بدين شرح نام برد:

ايجاد خدمات اينترنتي با كيفيت بالا براي شهروندان

فراهم كردن كانالهاي آموزشي مختلف و محيط آموزشي دائم : آموزش فراگير (مثل آموزش روستاييان ) ، پياده سازي روشهاي مختلف آموزشي جهان در هر زمان و مكان و نيز برگزاري كلاسهاي مجازي.

ارتقاي كيفيت زندگي مردم با توزيع برابر خدمات شهري بين آنها از جمله دسترسي برابر به آموزشهاي عمومي

ارائه خدمات يك مرحله اي و نبود كاغذ بازي اداري

تقويت رقابت تجاري شهر و ايجاد فرصتهاي اقتصادي و تجاري بيشتر با تجارت الكترونيك-دسترسي 24 ساعته به خدمات شهري-افزايش مشاركتهاي مردم در اداره شهر -كاهش ترافيك شهري -كاهش آلودگي هوا-صرفه جويي در وقت و انرژي -نشر فرهنگ و عقايد-مديريت و نظارت واحد شهري با يكپارچه شدن پروسه هاي اداري -افزايش آگاهي هاي عمومي-كاهش فساد اداري با به كارگيري سيستمهاي مكانيزه -صرفه جويي در تخصيص منابع مالي با جلوگيري از سرمايه گذاري بيشتر روي روشهاي قديمي اداره شهر-همسو نمودن سرمايه گذاريها در جهت بر طرف نمودن نيازهاي شهر و شهروندان

مديريت بحران : شايد مهمترين مزيت شهر الكترونيك همين مديريت بحران باشد زيرا با وجود چنين شهري هرگز ارتباطات الكترونيكي يا تلفني قطع نمي شود بدين دليل كه ارتباطات از طريق ماهواره با رايانه هاي مستقل انجام مي گردد. همانطور كه در بحران اقيانوس هند ، اينترنت بيشترين خدمات اطلاع رساني را انجام داد.

شهرهاي الكترونيك جهان:شهرهاي الكترونيك جهان با دو رويكرد به وجود آمده اند :

توسعه شهر الكترونيك به عنوان بستر مناسب توسعه فن آوري اطلاعات مانند شهر اينترنتي دبي كه با تهيه زير ساختارهاي مناسب به محل فعاليت نمايندگيهاي بزرگترين شركتهاي نرم افزاري جهان تبديل شده است

توسعه شهر الكترونيك براي ارائه خدمات مطلوب شهري به طور اينترنتي به شهروندان . كاهي نيز هر دو رويكرد با هم به كار برده مي شوند همچنان كه در مورد شهر الكترونيك تابع بع اين گونه است . در سال 2002 برترين شهرهاي الكترونيك جهان (46شهر) از هر دو رويكرد با هم مقايسه شدند و به ترتيب رتبه هايشان عبارتند از :1- دره سيليكون 2- بوستون 3- استكهلم 4- هلسينكي 5- لندن

همچنين برترين شهرهاي الكترونيك اروپا در همين سال: 1- كپنهاك 2- برلين 3- اشتوتگارت 4- برمن 5- هامبورك بوده اند.

خدماتي را كه توسط شهرهاي الكترونيك جهان عرضه شده اند را در 8 گروه تقسيم بندي مي كنند :

اطلاعات محلي-اطلاعات شهري-اطلاعاتتفريحي و توريستي-خدمات تفريحي

خدمات ارتباطي

جستجو : كاريابي ، پست ، اطلاعات متوفي

خدمات امنيتي

خدمات شهري: قرار دادن اطلاعات اشياء كمشده در سايت ، پرداخت ماليات ، صدور مجوز تردد، ارائه پتانسيلهاي سرمايه گذاري ، ارائه يا رزرو بليط سينما و غيره

موضوع ((شهر الكترونيك در ايران )) از سوي دكتر علي اكبر جلالي پيشنهاد و از طرف سازمان منطقه آزاد كيش پذيرفته شد در اريبهشت 1379 پس از پيشنهادات ، ساخت منظور ((همايش جهاني شهر الكترونيكي و اينترنتي)) از يازدهم تا سيزدهم ارديبهشت 1380 در كيش بپا شد اما پس از آن به دليل مسائل فرهنگي و نيز عدم شناخت كافي از مقوله شهر الكترونيك در كشور به ويژه در سطح مسئولان ، حمايت كافي از اين پروژه صورت نگرفت. با اين حال ، كيش با نصب دو حلقه فبير نوري ، توسعه ارتباطات ، ايجاد چندين كافي نت ، دانشگاه اينترنتي ،كارت ثمين و كارتهاي اعتباري ديگر ، ايجاد وب سايتهايي در بخش تجارت و توريسم از شهرهاي توسعه يافته در زمينه آي. سي تي است.به طور كلي ايجاد شهر الكترونيك در ايران از يك سو به عنوان حلال مشكلات ترافيك ، آلودگي هوا، توزيع نامناسب ، خدمات شهري، هزينه هاي بالا احداث و نگهداري خيابانها، معابر و پلها تلقي مي شود و از سوي ديگر براي تمام كشور داراي مزايايي است:

رونق اقتصادي 2- ايجاد اقتصادي 3- دانشگاه مجازي 4- كارت اعتباري 5- رشد گردشگري

6- بانكداري الكترونيك

 موانع ايجاد شهر الكترونيك:

در فرآيند ايجاد شهر الكترونيك موانعي سد راه است .عدم سرمايه گذاري لازم براي به روز كردن اطلاعات و حفاظت از سيستمها-عدم وجود نرم افزارهاي لازم يا عدم كارآيي آنها-عدم دسترس مردم به اينترنت و شكاف ديجيتالي-

از بين رفتن امنيت و حريم شخصي

فقدان نيروي متخصص و آموزش ديده كافي براي اداره و كنترل شهر

ايجاد مشكلات فرهنگي و اجتماعي به دليل هجوم فرهنگهاي نوين از موانع موجود در فرآيند ياد شده اند . البته مي توان از بروز اين مشكلات و موانع از آغاز برپايي شهر الكترونيك جلوگيري كرد يا از ميزان تاثير مخرب آنها كاست.

 شهر الكترونيك :

در اين مقاله كوشيديم با مفهوم شهر الكترونيك و نوع خدمات آن آشنا شويم . زير ساختارهاي فني و مخابراتي پروژه هاي مربوط به ايجاد اين نوع شهرها را مد نظر قرار داديم و ضمن مطالعه كارهاي انجام شده در ايران به اين تنيجه رسيديم كه هنوز شهر الكترونيك يا مجازي نتوانسته است در كشور ما انتظارات افكار عمومي را برآورد ه سازد به سخن يهتر به دليل عدم آشنايي كافي مسئولان كشور با اين گونه شهرها تاكنون زير ساختارهاي چنداني در اين باره در كشور ما به وجود نيامده است به علاوه تمام مردم ما به اينترنت دسترسي ندارند و برخي از آنها از اينترنت بي اطلاع هستند . همچنين نيروي انساني متخصص براي اينكه هم به عنوان شهروند، شهر الكترونيك را بشناسد و هم به عنوان مسئوليتي كه بدانند يك شهر الكترونيك چه مشخصه هايي دارد ، نداريم. دولت نيز نقش مهمي در توسعه شهر الكترونيك دارد كه متاسفانه دولتهاي ما هنوز نتوانسته اند در توسعه اينترنت و تلفن همراه به عنوان شاخصهاي توسعه آي.تي.سي در داخل كشور به رفع موانع و مشكلات بپردازند و همين مسئله سبب مي شود توسعه شهر الكترونيك در داخل با كندي صورت گيرد و تا زماني كه دولت يك تصميم قاطع و عزم و اراده قوي در اين راه پيدا نكند ، شانس توسعه اين گونه شهرها زياد نخواهد بود اگر عزم و اراده مسئولان و دولت براي موانع موجود بر سر راه ايجاد شهر الكترونيك جدي گردد در عرض 5 سال شاهد تحقق واقعي اين نوع شهر ها خواهيم بود . همچنين نبايد از نظر دور داشت كه مهمترين متولي اجرايي براي تاسيس شهر الكترونيك در كلان شهر ها ، شهرداريها هستند كه به جاي سرمايه گذاري ميلياردي روي صنعت حمل و نفل بايد به اعمال مديريت كنترل حركت جمعيت شهر از طريق شهر الكترونيك بپردازند اين اقدامي است كه فاصله جمعيت شب و روز شهر را به طور قابل ملاحظه اي كاهش مي دهد . اين اقدام همانطور كه در بالا هم گفته شد بايد از طريق مسئولان طراز اول كشور صورت گيرد و مجلس شوراي اسلامي و سازمان برنامه و بودجه مي توانند در اين مسير با همگام شدن با سايرين ، تحولي جدي در مفهوم كار و شغل و زندگي در ايران ايجاد كند و اين امر آسايش مردم را در پي خواهد داشت همان چيزي كه شعار انتخاباتي مسئولان است.

مرتضي ضعيفي-مديرروابط عمومي شركت مخابرات 

 منابع :

آصفي فرد، ساشا ((دموكراسي در اينترنت))در روزنامه همشهري (9/7/1381)

جلالي ،علي اكبر (1382) ، شهر الكترونيك ، چاپ اول، تهران :دانشگاه علم وصنعت

دهقان ، عليرضا (1384)،(( قمار بازي اينترنتي)) در فصلنامه انجمن ايراني مطالعات فرهنگي و ارتباطات، دوره اول ، شماره 2و3، بهار و تابستان ، انتشارات دانشگاه تهران:50-49

((راي گيري الكترونيكي و امنيت آن )) در مجله علم الكترونيك و كامپيوتر ، شهريور 1383: 49-36

5- (( آيا ايده شهر الكترونيك در ايران به واقعيت مي پيوند )) در www.khabarnegar.ir (9/9/1384 )